Doğu Alameceği

Doğu Alameceği, Anadolu'nun doğusundan Kafkasya'nın güneyi, İran, Afganistan ve Orta Asya üzerinden Moğolistan ile Çin'in batısına kadar uzanan dağlık ve kurak kuşakta yaşayan bir ispinozdur. Yayılışı kesintisiz değildir; uygun kayalık ve yarı çöl karakterli yüksek araziler boyunca parçalı topluluklar halinde bulunur. Büyük ölçüde yerleşik veya kısa mesafeli, düzensiz hareketler yapan bir türdür; sert kış koşullarında daha alçak kesimlere inebilir ve besin durumuna göre yerel dolaşmalar gösterebilir. Türkiye türün dünya dağılımının batı ucunda yer alır ve burada yereldir. Özellikle Van Gölü çevresi, Doğubayazıt-Tuzluca hattı ve Doğu Anadolu'nun taşlık dağları önemli alanlardır; Tunceli ve kuzeydoğudaki dağlardan gelen kayıtlar bilinen sınırı batı ve kuzeye genişletmiştir. Türkiye'de yavru bireylerin ve kur davranışlarının görülmesi, uygun alanlarda ürediğini açıkça ortaya koymaktadır.

Doğu Alameceği ince fakat güçlü yapılı, uzun kanatlı ve konik gagalı, genel olarak kum rengi bir ispinozdur. Erişkin erkekte baş ve gövde açık boz-kahverengi ile kum rengi arasında değişir; yüz ve göğüste hafif pembemsi tonlar bulunabilir. Kanatlarda özellikle büyük örtü ve uçuş tüyleri çevresinde gül pembesi-kızılımsı renkler dikkat çeker; kuyrukta da pembe tonlar görülebilir. Dişi daha soluk ve kahverengimsidir, pembe renkleri erkekteki kadar kuvvetli değildir. Genç bireyler daha mat, kahverengi ve hafif çizgili görünebilir. Gaga kalın tabanlı ve tohum kırmaya uygun olmakla birlikte zarif görünüşlüdür. Uçuşu hızlı ve dalgalıdır; yerde yürüyebilir veya kısa sıçramalarla ilerleyebilir. Çoğunlukla kaya tepeleri, taşlar veya açık yamaçlardaki çıkıntılar üzerinde görülür. Alamecek ile karıştırılabilir; Doğu Alameceğinde genel rengin daha soluk ve kumlu olması, pembe rengin dağılımı, daha ince görünüş ve farklı kanat-kuyruk deseni birlikte değerlendirilmelidir. Çağrıları kısa ve temiz notalardan oluşur; ötüşü melodik, seri ve zaman zaman burunsu tonlar içeren cümleler halindedir.

Doğu Alameceği kurak, açık ve taşlık dağ habitatlarına belirgin biçimde bağlıdır. Çıplak veya çok seyrek bitkili kayalık yamaçlar, taşlı platolar, dağ bozkırları, kuru vadiler, yarı çöl karakterli yüksek düzlükler ve aşınmış kaya yüzeyleri başlıca yaşam alanlarıdır. Ağaç örtüsünden büyük ölçüde kaçınır; kısa otsu bitkilerle kaplı açık zemin, kayalık çıkıntılar ve yakın çevrede su bulunması elverişli bir habitat oluşturur. Türkiye'deki kayıtların önemli bölümü Doğu Anadolu'nun yüksek, kurak ve kayalık arazilerinden gelir; ancak farklı yükseltilerde de görülebilmesi yalnızca yüksek dağ zirvelerine bağlı olmadığını gösterir. Üreme döneminde çiftler taşlık yamaçlarda ve kayalık vadilerde dağınık biçimde bulunabilir. Yuva genellikle kaya yarığı, taşların arasındaki korunaklı boşluk veya benzeri gizli bir noktaya yerleştirilir. Kuru otlar, ince saplar, kökçükler ve bitkisel liflerden yapılan yuva içten daha yumuşak malzemelerle döşenir. Kurak bölgelerde pınarlar, dere yatakları ve hayvan sulukları hem içme hem de çevresindeki tohum kaynaklarından yararlanma açısından önem taşır. Kışın kar örtüsünün arttığı yüksek kesimlerden daha açık ve düşük yamaçlara doğru yerel hareketler görülebilir.

Doğu Alameceğinin beslenmesinin temelini küçük tohumlar oluşturur. Kurak bozkır ve dağ yamaçlarında yetişen otsu bitkilerin, yabani otların ve çeşitli çayır bitkilerinin tohumlarını yerde veya doğrudan bitkilerin üzerinden toplar. Güçlü konik gagası sert tohumları ayıklamaya uygundur. Üreme döneminde böcekler ve diğer küçük omurgasızlar da diyete katılır; özellikle yavruların gelişme döneminde hayvansal besinlerin önemi artabilir. Beslenirken çoğu zaman yerde küçük gruplar halinde dolaşır ve ürkütüldüğünde topluca yakındaki kayalıklara uçar. Kurak habitatlarda düzenli su kaynaklarına uğraması karakteristiktir; beslenme ve su içme alanları arasında kısa mesafeli günlük hareketler yapabilir.