Ebabil

Ebabil, Avrupa'nın hemen tamamından Kuzey Afrika'nın bazı kesimlerine, Türkiye ve Orta Doğu üzerinden Orta Asya'ya kadar uzanan geniş bir bölgede üreyen uzun mesafeli göçmen bir kuştur. Avrupa ve Batı Asya'daki üreme alanlarına ilkbaharda ulaşır, yaz sonunda ise Afrika'ya doğru göçe başlar. Kışlama alanları büyük ölçüde Sahra'nın güneyindeki Afrika'da bulunur. Türkiye türün hem önemli üreme bölgelerinden biri hem de kuzey-güney doğrultusundaki göç yolları üzerindedir. İlkbaharda gelen ebabiller kısa sürede şehirler, kasabalar ve kayalık bölgelerdeki yuvalama alanlarına yerleşir. Yaz sonunda erişkinler ve gençler büyük topluluklar halinde güneye yönelir. Yaşamının olağanüstü büyük bölümünü havada geçirir; beslenme, su içme ve hatta uyuma gibi birçok faaliyeti uçuş sırasında gerçekleştirebilir. Üreme dönemi dışında aylar boyunca yere konmadan yaşayabilmesi kuşlar arasındaki en dikkat çekici yaşam biçimlerinden biridir. Göç sırasında hava koşullarına ve uçan böceklerin yoğunluğuna bağlı olarak çok geniş alanlar üzerinde hareket edebilir.

Yaklaşık 16–17 cm uzunluğunda, kanat açıklığı 42–48 cm civarında olan son derece güçlü bir uçucudur. Ağırlığı çoğunlukla 35–50 gram arasındadır. Genel tüy rengi uzaktan tamamen siyahımsı görünse de yakından koyu isli kahverengidir. Boğazda küçük ve açık renkli bir leke bulunur. En karakteristik özelliği çok uzun, dar ve geriye doğru kıvrılmış orak biçimli kanatlarıdır. Kuyruk kısa ve hafif çatallıdır. Gaga çok küçük görünmesine rağmen ağız açıklığı oldukça geniştir ve havadaki küçük böcekleri yakalamaya uyarlanmıştır. Bacaklar son derece kısa, ayaklar ise dik yüzeylere tutunmaya elverişlidir; yerde yürümeye uygun değildir. Erkek ve dişi görünüş bakımından birbirine çok benzer. Genç bireylerin özellikle alın ve tüy kenarlarında daha açık renkli bölgeler görülebilir. Kırlangıçlarla karıştırılmasına rağmen onlardan akrabalık bakımından oldukça uzaktır. Kırlangıçlara göre kanatları daha uzun ve orak biçimli, gövdesi daha kompakt ve uçuşu çok daha hızlıdır. Havada uzun süzülmelerle seri kanat vuruşlarını birleştirir ve tiz, çığlığı andıran çağrıları özellikle yaz aylarında şehirlerde kolayca duyulur.

Ebabil doğal olarak kayalık uçurumların, mağara girişlerinin ve kaya yarıklarının bulunduğu alanlarda yuvalayan bir türdür; ancak insan yapılarından başarıyla yararlanmış ve günümüzde birçok bölgede şehirlerle güçlü biçimde ilişkilendirilmiştir. Eski binaların çatı boşlukları, kiremit altları, duvar çatlakları, kuleler ve yüksek yapıların küçük oyukları yaygın yuvalama yerleridir. Yuvaya girebilmek için çok küçük açıklıklar yeterli olabilir. Yuvasını tüy, kuru ot ve havada yakalayabildiği hafif materyalleri tükürüğüyle birbirine yapıştırarak oluşturur. Çoğunlukla 2–3 yumurta bırakır ve kuluçkaya her iki eş katılır. Aynı yuva alanı yıllarca kullanılabilir ve erişkinler önceki yıllarda kullandıkları bölgelere güçlü bağlılık gösterebilir. Yavruların gelişimi hava koşullarından etkilenir; soğuk ve yağışlı dönemlerde uçan böceklerin azalması ebeveynlerin daha uzak alanlarda beslenmesine yol açabilir. Üreme dışında belirli bir kara habitatına bağlı değildir; göller, ormanlar, tarım arazileri, dağlar ve şehirler üzerinde yüksekten uçarak beslenebilir. Yaşam alanını belirleyen temel unsur karadaki bitki örtüsünden çok havadaki böcek bolluğudur.

Ebabil neredeyse tamamen uçan küçük eklembacaklılarla beslenir. Sinekler, sivrisinekler, yaprak bitleri, küçük kınkanatlılar, kanatlı karıncalar ve uçuş sırasında havaya taşınan örümcekler temel besinleri arasındadır. Avlarının büyüklüğü ve türleri mevsime ve hava koşullarına göre değişir. Besinini bütünüyle uçuş sırasında yakalar; geniş ağız açıklığını kullanarak havadaki küçük canlıları toplar. Yavrular için yakaladığı yüzlerce küçük böceği boğazında tükürükle bir araya getirerek yoğun bir besin topağı oluşturur ve bunu tek seferde yuvaya taşır. Havanın sıcak olduğu günlerde yükselen böcekleri takip ederek çok yükseklerde beslenebilir. Soğuk veya yağışlı havalarda böceklerin azalması üzerine kilometrelerce uzaklıktaki daha elverişli hava kütlelerine hareket edebilir. Suyu da çoğunlukla uçarken içer; göl veya nehir yüzeyine alçalarak gagasını kısa süre suya değdirir. Üreme dönemindeki kötü hava koşullarında yavrular metabolizmalarını yavaşlatarak besinsiz geçen dönemlere bir süre dayanabilir. Ebabilin olağanüstü hareketliliği, havadaki geçici ve sürekli yer değiştiren böcek kaynaklarını geniş bir coğrafyada takip edebilmesini sağlar.