Akdeniz Martısı

Akdeniz Martısı, adının çağrıştırdığından daha geniş bir coğrafyada görülen, Avrupa ile Batı Asya'nın sulak alanlarında üreyip kışın büyük ölçüde deniz kıyılarına yönelen bir martıdır. Üreme dağılımının tarihsel merkezi Karadeniz'in kuzeyi ile Ukrayna çevresindeki lagün ve kıyı sulak alanlarıdır; zaman içinde Balkanlar, Orta ve Batı Avrupa'ya doğru belirgin bir yayılma göstermiştir. Günümüzde Hollanda, Belçika, Fransa, Almanya ve çevresinde de yerleşmiş üreme toplulukları bulunur. Üreme sonrasında kuşların önemli bölümü Atlantik, Kuzey Denizi ve Akdeniz kıyılarına dağılır. Türkiye hem üreme, hem göç hem de kışlama dönemlerinde önem taşıyan ülkelerden biridir. Marmara ve Karadeniz kıyıları başta olmak üzere Ege ve Akdeniz'deki lagünler, deltalar, tuzcul göller ve kıyı sulak alanlarında görülür. İlkbahar ve sonbaharda hareketlilik artar; kışın limanlar ve kıyı şeridinde küçük veya büyük gruplar halinde bulunabilir.

Akdeniz Martısı zarif gövdeli, yuvarlak başlı, güçlü fakat fazla uzun olmayan gagalı ve erişkin giysisinde son derece karakteristik bir martıdır. Üreme dönemindeki erişkinin başı, ensenin üst bölümüne kadar uzanan parlak siyah bir başlıkla kaplıdır. Bu başlık Karabaş Martı'nın koyu kahverengimsi başlığından daha siyah ve daha geniş görünür. Göz çevresinde belirgin beyaz yarım halkalar bulunur. Gaga koyu kırmızı, bacaklar da kırmızı tonlardadır. Gövde beyaz, sırt ve kanat üstleri çok açık gridir. Erişkinin kanat uçlarının neredeyse tamamen beyaz olması sahadaki en değerli teşhis özelliklerinden biridir; uçuşta siyah kanat ucu bulunmaması veya çok sınırlı olması kuşa son derece açık renkli bir görünüm kazandırır. Kışın siyah başlık kaybolur; göz arkasında ve ensede koyu lekeler kalır. Genç bireylerde kanatlar kahverengi-siyah desenli, kuyruk ucunda koyu bant ve gagada koyuluk bulunur. Yaş ilerledikçe kanatlar açılır ve erişkinlerin temiz gri-beyaz deseni gelişir. Uçuşu güçlü fakat çeviktir. Karabaş Martı ile aynı sürülerde sık görülmesi nedeniyle karşılaştırma kolaydır; daha güçlü gagası, daha iri başlı görünüşü, erişkinde siyah başlığı ve beyaz kanat uçları başlıca ayrım özellikleridir. Çağrıları burundan gelen, kısa ve sert sesler içerebilir ve Karabaş Martı'nın çağrılarından farklı bir tını taşır.

Akdeniz Martısı üreme döneminde sığ ve üretken sulak alanlarla bağlantılı açık habitatları tercih eder. Lagünler, tuzcul göller, deltalar, nehir ağızları, bataklıklar, kıyı adaları, balık havuzları ve seyrek bitkili sulak alan adacıkları önemli üreme ortamlarıdır. İç kesimlerde tatlı su gölleri ve yapay sulak alanlardan da yararlanabilir. Çoğunlukla koloni halinde ürer ve Karabaş Martı gibi başka martılarla aynı koloniyi paylaşması oldukça yaygındır. Yuva genellikle yerde, kısa bitki örtüsü arasındaki kuru bir noktada veya suyla çevrili küçük adacıklarda kurulur. Ot, saz parçaları ve diğer bitkisel malzemelerden yapılan sığ bir yapı kullanılır. Koloninin çevresinde açık su kadar çayır, mera ve tarım alanlarının bulunması da önemlidir; erişkinler besin aramak için koloniden çevredeki karasal alanlara düzenli olarak gider. Üreme başarısı su seviyesindeki değişikliklerden etkilenebilir; yükselen su yuvaları basabilir, aşırı kuruma ise kolonilerin kara yırtıcılarına ulaşılabilir hale gelmesine yol açabilir. Üreme dışında denizle ilişkisi belirgin biçimde artar. Kumlu ve kayalık kıyılar, limanlar, haliçler, gelgit düzlükleri ve kıyıya yakın deniz alanları kullanılır. Geceleme sırasında güvenli kıyı adalarında, açık su üzerinde veya başka martılarla ortak dinlenme alanlarında büyük topluluklar oluşturabilir.

Akdeniz Martısı fırsatçı olmakla birlikte üreme döneminde önemli ölçüde karasal omurgasızlarla beslenir. Böcekler, kınkanatlılar, çekirgeler, sinekler, larvalar ve solucanlar sık tüketilir; tarlalarda ve kısa otlu çayırlarda yürüyerek besin arayabilir. Tarımsal faaliyetlerle açığa çıkan omurgasızlardan yararlanması yaygındır. Kıyılarda küçük balıklar, kabuklular, yumuşakçalar ve diğer deniz canlıları beslenmeye eklenir. Su yüzeyindeki avları alabilir veya sığ suda yürüyerek araştırabilir. Kışın denizel besinlerin önemi artar; limanlar ve balıkçılık faaliyetlerinin çevresindeki kolay ulaşılabilir besinlerden de yararlanabilir. Yavrulara özellikle böcekler ve diğer küçük, besleyici omurgasızlar taşınır.