Gökkuzgun

Gökkuzgun, Avrupa, Kuzey Afrika'nın bazı kesimleri, Anadolu, Kafkasya, Orta Doğu ve Orta Asya boyunca uzanan geniş bir bölgede üreyen uzun mesafeli göçmen bir türdür. Doğuya doğru yayılışı İran, Kazakistan ve Batı Himalayalar çevresine kadar ulaşır. Üreme dönemi sona erdiğinde Afrika'ya göç eder ve kışı özellikle Sahra'nın güneyindeki doğu ve güney Afrika bölgelerinde geçirir. İlkbaharda yeniden kuzeye dönerek Avrupa ve Asya'daki üreme alanlarına ulaşır. Türkiye hem önemli bir üreme alanı hem de Afrika-Avrasya göç sistemi üzerinde geçiş bölgesidir. Göç sırasında dinlenme ve beslenme alanlarının devamlılığı tür için önemlidir; BirdLife'ın izleme çalışmalarında bazı bireylerin Afrika'daki kışlama alanları ile Asya'daki üreme bölgeleri arasında 15.000 km'yi aşan yolculuklar yaptığı belirlenmiştir.

Yaklaşık 31–32 cm boyunda, 66–73 cm kanat açıklığında, alakarga büyüklüğünde ve güçlü yapılı bir kuştur. Erişkinlerin başı, boynu ve alt tarafları parlak turkuaz ile mavimsi-yeşil tonlardadır. Sırt ve omuz bölgesinde sıcak kestane-kahverengi renkler görülür. Kanatlar açıldığında açık mavi örtü tüyleri ile koyu lacivert-siyah uçuş telekleri arasında çarpıcı bir kontrast oluşur. Gaga kuvvetli, kalın ve koyu renklidir; bacaklar nispeten kısadır. Erkek ve dişi birbirine oldukça benzer, genç bireyler ise erişkinlerden daha mat ve kahverengimsi görünür. Uçuş sırasında geniş kanatları ve canlı mavi renkleri sayesinde uzaktan dahi kolay fark edilir. Üreme döneminde özellikle erkeklerin gerçekleştirdiği gösteri uçuşları dikkat çekicidir; kuş yükseldikten sonra dönerek, dalarak ve yana yatıp kanatlarının renklerini göstererek uçar. Bu hareketli uçuş davranışı İngilizce “roller” adının da temelini oluşturur.

Gökkuzgun açık ve sıcak karakterli arazilerin kuşudur. Seyrek ağaçlı bozkırlar, açık ormanlık alanlar, meralar, tarım arazileri, geniş çayırlar, bağ ve bahçelerin çevresi ile ağaç kümelerinin bulunduğu kırsal alanları tercih eder. Beslenebilmesi için kısa bitki örtüsüne sahip açık zeminlerin, yuvalayabilmesi için ise uygun kovukların birlikte bulunması önemlidir. Genellikle kendi yuva kovuğunu açmaz; yaşlı ağaçlardaki doğal boşlukları ve eski ağaçkakan yuvalarını kullanır. Uygun bölgelerde kayalık oyuklar, toprak yarıkları ve insan yapılarındaki boşluklardan da yararlanabilir. Elektrik ve telefon telleri, kuru ağaç dalları, çit direkleri ve benzeri yüksek noktalar av aramak için tünek olarak kullanılır. Yoğun ormanlardan ve çok kapalı bitki örtüsünden kaçınması, yerde yaşayan büyük böcekleri görebilme ve yakalayabilme ihtiyacıyla yakından ilişkilidir.

Beslenmesinin büyük bölümünü iri böcekler oluşturur. Çekirgeler, cırcır böcekleri, kınkanatlılar ve diğer büyük kara böcekleri başlıca avları arasındadır. Bunun yanında örümcekler, kırkayaklar ve başka omurgasızları; fırsat bulduğunda küçük kertenkeleler, kurbağalar ve küçük kemirgenler gibi omurgalıları da yakalayabilir. Avlanırken çoğunlukla açık araziyi görebileceği bir dal, direk veya tel üzerinde bekler. Yerde hareket eden bir av fark ettiğinde hızla aşağı süzülür, avını güçlü gagasıyla yakalar ve çoğu zaman yeniden tüneğine döner. Büyük ve sert avları yutmadan önce gagasıyla döverek etkisiz hale getirebilir. Havada uçan iri böcekleri takip ederek yakaladığı da görülür; BirdLife özellikle çekirgeler gibi büyük böcekleri uçuş sırasında avlayabildiğini belirtmektedir. Böcek bolluğu hem göç sırasında enerji toplaması hem de yavruların beslenmesi açısından önem taşır. Tarımsal alanlardaki yoğun pestisit kullanımı bu nedenle yalnızca doğrudan zehirlenme riski değil, av miktarının azalması yoluyla da Gökkuzgun için tehdit oluşturabilir.