Gülen Sumru

Gülen Sumru çok geniş fakat parçalı bir dünya dağılımına sahip orta büyüklükte bir sumrudur. Avrupa'nın güneyi ve Akdeniz havzasından Kuzey Afrika, Türkiye ve Orta Doğu üzerinden Orta ve Güney Asya'ya kadar uzanan bölgelerde ürer; ayrıca Afrika, Amerika ve Avustralya'da farklı popülasyonları bulunur. Avrupa ve Batı Palearktik'teki popülasyonların önemli bölümü göçmendir. Üreme sonrasında güneye yönelen kuşlar Afrika'daki kışlama bölgelerine ulaşır; bazı popülasyonlar Nil vadisi ve Doğu Afrika doğrultusunda hareket eder. Türkiye doğu Akdeniz popülasyonunun önemli üreme ve geçiş alanlarından biridir. İlkbaharda üreme alanlarına dönen kuşlar çoğunlukla koloniler oluşturur, sonbaharda ise yeniden güneye hareket eder. Göç sırasında kıyı lagünleri, deltalar, göller, barajlar ve geniş sulak alanlarda mola verebilir. Diğer birçok sumruya göre açık denizle ilişkisi daha zayıftır; iç kesimlerdeki tatlı ve tuzlu sulak alanlarda ve bunların çevresindeki karasal alanlarda da sık görülür.

Yaklaşık 33–42 cm uzunluğunda, 76–103 cm kanat açıklığına sahip güçlü yapılı bir sumrudur. En karakteristik özelliği kısa, kalın ve tamamen siyah gagasıdır. Üreme giysisindeki erişkinin başında düzgün sınırlı siyah bir başlık bulunur; gövdesi beyaz, sırtı ve kanatlarının üst yüzeyi açık gridir. Bacaklar siyahtır. Kanatlar diğer birçok sumruya göre daha geniş, kuyruk ise görece kısa ve yalnızca sığ çatallıdır. Kışın siyah başlık büyük ölçüde kaybolur; baş beyazlaşır ve göz çevresi ile ensede koyu lekeler kalır. Genç bireylerde sırt ve kanat örtülerinde kahverengimsi desenler görülür. Uçuşu güçlü fakat zariftir; uzun kanatlarıyla süzülürken martıyı andırabilir. Gagası ve vücut yapısı yalnız görünüşünü değil beslenme biçimini de diğer sumrulardan ayırır. Balık yakalamak için suya dik dalış yapan tipik sumruların aksine çoğu zaman kara ve sığ su üzerinde av arar. Uçarken çıkardığı genizden gelen, hafif kahkahayı andıran çağrılar Türkçe adının kökenini de açıklar.

Üreme döneminde kıyı lagünleri, tuzlu ve acısu bataklıkları, deltalar, sığ göller, tuzlalar, barajlar ve geniş sulak alanlardaki çıplak veya seyrek bitkili adacıkları kullanır. Tatlı su, acısu ve denizel ortamlarda yuvalayabilmesi habitat seçimindeki esnekliğini gösterir. Koloni halinde ürer ve zaman zaman diğer sumru, martı ve kıyı kuşlarıyla aynı adaları paylaşır. Yuva genellikle kum, çamur veya kuru toprak üzerinde açılmış sığ bir çukurdan oluşur; çevrede bulunan az miktarda bitkisel materyalle döşenebilir. Çoğunlukla 2–3 yumurta bırakılır ve kuluçka yaklaşık 22–23 gün sürer. Yavrular yaklaşık 4–5 haftada uçabilir hale gelir. Yuvalama alanlarında açık görüş sağlayan ve kara yırtıcılarının ulaşmasının zor olduğu adacıklar özellikle önemlidir. Üreme kolonilerinin yakınında yalnızca sulak alan bulunması yeterli değildir; çevrede böcek, amfibi ve diğer kara avlarının bulunduğu tarım alanları, otlaklar ve kanallar da değerli beslenme habitatlarıdır. Su seviyesindeki ani değişimler, insan rahatsızlığı ve uygun çıplak adacıkların kaybı kolonilerin başarısını azaltabilir.

Gülen Sumru beslenme bakımından diğer birçok sumrudan belirgin biçimde ayrılır; balığa bağımlı değildir ve çoğu zaman karada veya sığ sularda avlanır. Çekirgeler, cırcır böcekleri ve kınkanatlılar başta olmak üzere iri böcekler; kabuklular, yumuşakçalar, kurbağalar ve diğer amfibiler, kertenkeleler, küçük balıklar ve zaman zaman küçük omurgalılar beslenmesine katılır. Açık arazinin üzerinde alçaktan uçarak yerdeki avları toplar, havadaki böcekleri yakalar veya su yüzeyindeki avı kapar; tipik sumrular gibi yüksekten suya dalması alışılmış bir davranış değildir. Beslenmesi bulunduğu bölgedeki av bolluğuna göre önemli ölçüde değişebilir. İtalya'daki bir üreme kolonisinde incelenen 445 av kalıntısının yarısından fazlasını böcekler oluştururken kabuklular ve yumuşakçalar da önemli paya sahip olmuş, omurgalılar ise daha düşük oranda görülmüştür. Aynı araştırma kuşların koloninin yaklaşık 4–5 km çevresindeki kanallar, hendekler ve tarım alanlarından yoğun biçimde yararlandığını göstermiştir. Bu esneklik, türün birbirinden oldukça farklı sulak alanlarda üreyebilmesinin önemli nedenlerinden biridir.