Kara Çaylak

Kara Çaylak, Avrupa'nın güney ve orta kesimlerinden Afrika'ya, Anadolu ve Kafkasya üzerinden Orta Asya ve Güney Asya'ya kadar uzanan geniş bir coğrafyada yayılış gösterir. Avrupa ve Batı Asya'daki popülasyonların büyük bölümü göçmendir; sonbaharda Afrika'ya yönelir, ilkbaharda yeniden üreme alanlarına döner. Güney Asya ve Afrika'daki bazı popülasyonlar ise büyük ölçüde yerleşiktir. Türkiye hem üreme alanı hem de Avrupa ile Afrika arasındaki önemli göç yollarından biridir. İlkbahar ve sonbaharda özellikle İstanbul Boğazı ve Doğu Akdeniz üzerinden geçen yırtıcı göçünde düzenli olarak görülür. Üreme döneminde nehir vadileri, göller ve açık araziler çevresinde geniş bir dağılıma sahiptir. Türkiye'de az sayıda birey uygun koşullarda kışlayabilir. Göç sırasında tek başına görülebileceği gibi termalleri kullanan diğer yırtıcılarla birlikte kalabalık gruplar oluşturabilir. Besinin yoğun olduğu alanlarda üreme dönemi dışında toplu halde görülmesi de karakteristiktir.

Uzun kanatlı, koyu renkli ve karakteristik çatallı kuyruğa sahip orta büyüklükte bir yırtıcıdır. Genel tüy rengi kahverengi ile koyu kızıl-kahverengi arasında değişir; baş ve boyun gövdeden biraz daha açık, gri-kahverengi görünebilir. Alt tarafında uzunlamasına koyu çizgiler bulunur. Kanatlar uzun ve nispeten dardır, uçuş sırasında kanat uçlarındaki parmak biçimli telekler belirginleşir. En önemli tanı özelliklerinden biri kuyruğundaki sığ çataldır. Kuyruk tamamen açıldığında bu çatal daha az belirgin hale gelebilir. Kızıl Çaylak ile karıştırılabilir; Kara Çaylak daha koyu ve tekdüze renklidir, kuyruğundaki çatal daha sığ, kanat altındaki açık alanlar ise daha az kontrastlıdır. Genç bireylerde açık renkli tüy kenarları nedeniyle daha çizgili bir görünüm oluşur. Uçuşu çevik ve zahmetsizdir; termallerde yükseldikten sonra uzun süre süzülebilir. Havada yön değiştirirken kuyruğunu sürekli hareket ettirerek dümen gibi kullanması dikkat çekicidir. Besin ararken alçaktan süzülebilir ve uygun bir av gördüğünde hızlı biçimde aşağı inebilir. Üreme döneminde ince, titreşimli ve hafif ıslığı andıran sesleri duyulabilir.

Kara Çaylak çok farklı çevre koşullarından yararlanabilen uyumlu bir yırtıcıdır. Göller, nehirler, barajlar ve bataklıkların çevresi önemli yaşam alanlarıdır; bunun yanında açık ormanlar, tarım arazileri, meralar, vadiler ve yerleşimlerin çevresinde de görülebilir. Yoğun ve kesintisiz ormanlardan çok avını havadan görebileceği açık alanlarla yuva kurabileceği ağaçların birlikte bulunduğu bölgeleri tercih eder. Su kenarlarında balık ve diğer hayvansal besinlere kolay ulaşabilmesi nedeniyle sulak alanlarla yakın ilişkisi belirgindir. İnsan faaliyetlerinden yararlanma konusunda birçok yırtıcıdan daha başarılıdır; balıkçı limanları, hayvancılık yapılan bölgeler ve uygun atık alanları kuşları kendine çekebilir. Yuvasını çoğunlukla yüksek bir ağacın sağlam dalları arasına kurar, bazı bölgelerde kayalık alanlardan da yararlanabilir. Dallardan yapılan yuva ot, yün ve çevreden toplanan çeşitli yumuşak malzemelerle döşenir. Eski yuvalar sonraki yıllarda yeniden kullanılabilir. Uygun alanlarda çiftler birbirine yakın yuvalayabilir. Üreme döneminde yuva çevresindeki yoğun insan rahatsızlığı üreme başarısını olumsuz etkileyebilir.

Kara Çaylak fırsatçı bir avcı ve leşçildir. Küçük balıklar, kemirgenler, kuşlar, sürüngenler, kurbağalar ve iri böceklerin yanı sıra ölü hayvanlar ve çeşitli hayvansal artıklarla da beslenir. Sulak alanların üzerinde uçarken su yüzeyine yakın balıkları alabilir; açık arazilerde küçük omurgalıları ve böcekleri yakalar. Tarımsal faaliyetlerin ardından ortaya çıkan kolay avlardan da yararlanır. Leşleri bulmak için geniş alanları havadan tarar ve zengin bir besin kaynağının çevresinde çok sayıda birey toplanabilir. İnsan kaynaklı besinlere kolay uyum sağlaması nedeniyle balıkçı limanları ve atık alanlarında da görülebilir. Zaman zaman başka kuşların taşıdığı avı takip ederek ele geçirmeye çalışır. Besin ararken termalleri ve hava akımlarını kullanarak uzun süre havada kalabilmesi geniş alanları az enerji harcayarak taramasını sağlar. Doğal av, leş ve insan kaynaklı besinler arasında kolayca geçiş yapabilmesi Kara Çaylağın farklı habitatlarda başarılı olmasını sağlayan temel özelliklerden biridir.