Kara Kızılkuyruk

Kara Kızılkuyruk, Avrupa'nın batı ve orta kesimlerinden Akdeniz havzası, Balkanlar ve Anadolu üzerinden Kafkasya, İran, Orta Asya ve Himalayalar'a kadar uzanan geniş bir coğrafyada yayılış gösterir. Dağlık ve kayalık arazilerle ilişkili olmakla birlikte insan yapımı çevrelere de başarıyla uyum sağlamıştır. Kuzey ve yüksek rakımlardaki popülasyonlar göçmen veya kısmi göçmenken, daha ılıman bölgelerdeki kuşların bir bölümü yıl boyunca aynı çevrede kalır. Kışın kuzeydeki bireyler Batı ve Güney Avrupa, Akdeniz havzası, Kuzey Afrika ve Güneybatı Asya'ya çekilir. Türkiye'de geniş bir alanda görülen, uygun kayalık ve yerleşim habitatlarında üreyen bir türdür. İç ve doğu bölgelerde yüksek arazilerde, batıda ise dağlık alanların yanı sıra şehir ve kasabalarda bulunabilir. Sonbahar ve kış aylarında yer değiştiren bireylerle daha alçak kesimlerde ve kıyı bölgelerinde görülme olasılığı artar.

Kara Kızılkuyruk ince yapılı, dik duruşlu, koyu renkli ve sürekli titrettiği kızıl kuyruğuyla kolay tanınan bir ötücüdür. Erişkin erkek genel olarak isli koyu gri ile siyahımsı tonlardadır; yüz ve boğaz daha koyu, sırt ise biraz daha açık gri olabilir. Kanatta açık renkli bir panel özellikle bazı erişkin erkeklerde belirgindir. Kuyruk sokumu ve kuyruğun büyük bölümü parlak pas kızılıdır; ortadaki kuyruk telekleri daha koyudur. Dişi çok daha sade, dumanlı gri-kahverengi görünür ancak kızıl kuyruğu belirgin biçimde korur. Genç bireyler dişiye benzer fakat tüylerinde ince pullu veya benekli bir görünüm bulunabilir. Gaga ince, sivri ve böcek yakalamaya uygundur; bacaklar koyudur. En karakteristik davranışlarından biri konduğu yerde gövdesini hafifçe eğip doğrulturken kuyruğunu sık sık titreterek sallamasıdır. Yerde hızlı sıçramalarla veya kısa koşularla ilerleyebilir, ardından taş, çit, çatı veya direk gibi açık bir tünek üzerine çıkar. Kızılkuyruktan erkeğin siyahımsı-gri gövdesi ve yüzünde beyaz alın bulunmamasıyla ayrılır; dişilerde Kara Kızılkuyruğun daha tekdüze boz rengi önemlidir. Ötüşü kısa melodik notaların arasına giren hışırtılı, gıcırtılı bir bölümle karakteristiktir ve bu bölüm türün sesle teşhisinde oldukça kullanışlıdır.

Kara Kızılkuyruğun doğal yaşam alanları kayalık dağ yamaçları, uçurumlar, taşlık vadiler, kayşat alanları ve bitki örtüsünün seyrek olduğu yüksek arazilerdir. İnsan yerleşimlerine uyumu sonucunda binalar, taş ocakları, kaleler, harabeler, sanayi bölgeleri, demiryolu çevreleri, inşaat alanları ve şehir merkezleri de önemli habitatlar haline gelmiştir. Şehirlerde çatılar, bacalar ve antenler doğal kayalardaki gözetleme noktalarının işlevini görür. Yuva genellikle kaya yarığı, duvar boşluğu, bina çıkıntısı, çatı altı veya başka korunaklı bir oyuk içine yapılır. Kuru ot, kök, yosun ve bitkisel liflerden oluşturulan yuva daha yumuşak malzemelerle döşenir. Üreme döneminde erkek yüksek ve görünür tüneklerden öter ve yuva çevresindeki bölgeyi savunur. Türün başarılı olabilmesi için yalnızca yuva boşluğu değil, yakınında böcek avlayabileceği çıplak toprak, kısa otlu zemin veya taşlık yüzeylerin de bulunması önemlidir. Kışın karla kaplanan yüksek dağlardan daha alçak, güneşli yamaçlara ve yerleşimlere inebilir.

Kara Kızılkuyruğun beslenmesi esas olarak böcekler ve diğer küçük omurgasızlardan oluşur. Kınkanatlılar, sinekler, karıncalar, tırtıllar, küçük çekirgeler, örümcekler ve solucanlar tükettiği avlar arasındadır. Genellikle kaya, duvar, çit veya başka bir açık tünekten çevresini izler; yerde gördüğü ava hızla inip yakaladıktan sonra tekrar tüneğine dönebilir. Yerde yürüyerek ve kısa koşularla da besin arar, zaman zaman havadaki böcekleri kısa uçuşlarla yakalar. Sonbahar ve kış döneminde omurgasızların azalmasıyla küçük meyveler, yumuşak meyveler ve bazı tohumlar beslenmeye daha fazla katılabilir. Açık zeminlerle gözetleme tüneklerinin bir arada bulunması avlanma başarısını artırır. Yavruların büyütüldüğü dönemde böcek ve larvalar özellikle önem kazanır.