Kara ördek

Kara Ördek, kuzey Avrasya'nın boreal ve tundraya yakın kuşağında üreyen, yılın geri kalanını büyük ölçüde denizlerde geçiren göçmen bir deniz ördeğidir. Üreme alanları İzlanda ve Britanya Adaları'nın kuzeyinden İskandinavya, Finlandiya ve Rusya boyunca doğuya uzanır. Yaz sonunda üreme bölgelerinden ayrılan kuşlar, tüy değişimi ve kışlama için Kuzey Denizi, Baltık, Atlas Okyanusu kıyıları ile Batı Avrupa çevresindeki sığ deniz alanlarında büyük topluluklar oluşturabilir. İlkbaharda yeniden kuzeydeki tatlı su üreme alanlarına döner. Türkiye düzenli ana kışlama sahalarının güneydoğu sınırlarının dışında kaldığından tür ülkemizde seyrek ve düzensiz bir kış ziyaretçisidir. Kayıtların büyük bölümü Karadeniz ve Marmara çevresindeki kıyılardan gelir; uygun dönemlerde açık denizde tek bireyler veya küçük gruplar halinde görülebilir. Göç sırasında bazı bireyler iç sularda da ortaya çıkabilse de türün üreme dışındaki yaşamı belirgin biçimde denizle bağlantılıdır.

Kara Ördek toplu gövdeli, yuvarlak başlı, kısa boyunlu ve koyu renkli bir deniz ördeğidir. Erişkin erkek neredeyse bütünüyle parlak siyahtır; kanatlarda beyaz alan bulunmaması önemli bir tanı özelliğidir. Gaganın üst kısmındaki sarı-turuncu alan siyah gövde üzerinde belirginleşir ve uzaktan dahi erkeğin teşhisini kolaylaştırabilir. Dişi tamamen farklı görünür; gövdesi koyu kahverengi, başın tepesi ve ense daha koyu, yanaklar ile boynun yanları ise belirgin biçimde daha açık gri-kahverengidir. Genç kuşlar genel olarak dişiye benzer ve yaş ilerledikçe erişkin tüylerine geçer. Suda gövdesi alçakta durur ve çoğu zaman dalgalar arasında yalnız baş ve sırt çizgisi belirginleşir. Uçuşu hızlı, güçlü ve doğrudandır; deniz üzerinde sürüler genellikle su yüzeyine yakın ilerler. Kadife Ördek ile karışabilir; Kara Ördeğin kanadında beyaz ayna bulunmaz ve genel görünüşü daha sade koyudur. Erkek üreme döneminde yumuşak, ıslığı andıran melodik çağrılar çıkarabilir; kalabalık topluluklarda bu sesler uzaktan duyulan sürekli bir uğultuya dönüşebilir.

Kara Ördek yılın farklı dönemlerinde iki belirgin habitat tipinden yararlanır. Üreme döneminde kuzeydeki tundra ve boreal kuşakta bulunan tatlı su gölleri, göletler, bataklıklar ve yavaş akan suların çevresini tercih eder. Özellikle saz, funda, bodur çalı ve yoğun otsu bitki örtüsüyle çevrili sakin sular önemlidir. Yuva suya yakın karada, yoğun bitkiler arasında iyi gizlenmiş sığ bir çukur şeklindedir ve dişi tarafından bitkisel materyal ile kendi tüyleri kullanılarak hazırlanır. Üreme tamamlandıktan sonra habitat tercihi büyük ölçüde değişir ve kuşlar deniz kıyılarına yönelir. Kışın sığ kıta sahanlığı, geniş koylar ve kıyıdan biraz açıkta bulunan deniz alanları başlıca yaşam ortamıdır. Kumlu veya çamurlu deniz tabanında kabukluların yoğun olduğu bölgelerde çok büyük sürüler toplanabilir. Haliçlerin dış kesimleri ve korunaklı kıyılar da kullanılabilir; ancak çoğu zaman kıyıya yapışık yaşamaz ve açıkta beslenir. Tüy değişimi döneminde uçamayan kuşların güvenli, rahatsızlığın az olduğu deniz alanlarına ihtiyacı artar. Deniz tabanını etkileyen faaliyetler, kıyısal yapılaşma, yoğun deniz trafiği ve uygun beslenme alanlarının bozulması kışlama topluluklarını etkileyebilir.

Kara Ördeğin üreme dışındaki beslenmesi büyük ölçüde deniz tabanında yaşayan omurgasızlara dayanır. Midyeler ve diğer çift kabuklu yumuşakçalar başta olmak üzere küçük salyangozlar, kabuklular, deniz solucanları ve benzeri dip canlılarını tüketir. Avına ulaşmak için yüzeyden dalar, su altında ayaklarıyla ilerleyerek dipte besin arar. Küçük kabuklu avları çoğunlukla bütün olarak yutar ve sert kısımlar sindirim sisteminde parçalanır. Uygun besin yataklarında çok sayıda birey aynı bölgede art arda dalış yapabilir. Üreme döneminde tatlı su omurgasızları, böcekler ve larvaları daha önemli hale gelir; az miktarda bitkisel materyal de alınabilir. Beslenme alanlarının seçimi su derinliği ve dipteki av yoğunluğuyla yakından ilişkilidir.