Karabaşlı Çinte

Karabaşlı Çinte, Güneydoğu Avrupa'dan Balkanlar ve Anadolu üzerinden Kafkasya, Levant, Irak ve İran'ın batısına kadar uzanan sıcak ve açık kuşakta üreyen uzun mesafeli bir göçmendir. Avrupa'daki dağılışı özellikle Balkanlar ve doğu Akdeniz çevresinde yoğunlaşır. Sonbaharda üreme alanlarını terk eden kuşlar doğu ve güneydoğuya yönelerek İran ve Pakistan üzerinden Hindistan'a ulaşır; başlıca kışlama alanları batı ve orta Hindistan'dadır. İzleme çalışmaları, Avrupa'da üreyen bireylerin sonbaharda Balkanlar, Orta Anadolu ve Zagros çevresinde önemli mola alanları kullandığını, İran Platosu'nu ise az duraklayarak geçtiğini göstermiştir. İlkbahar dönüşü daha güneyden, Arap Yarımadası üzerinden gerçekleşebildiğinden göç rotası halka biçimli olabilir. Türkiye türün önemli üreme ülkelerinden biridir ve yaygın bir yaz göçmenidir. Güneydoğu Anadolu ve İç Anadolu bozkırları başta olmak üzere Marmara, Doğu Anadolu ile Ege ve Akdeniz'in uygun açık arazilerinde ürer; Karadeniz kıyı kuşağında daha seyrek ve parçalıdır.

Üreme giysisindeki erkek Karabaşlı Çinte, Türkiye'deki en kolay tanınan çintelerden biridir. Baş ve boğaz parlak siyah, sırt ve kanat üstleri sıcak kestane-kızıl, göğüs ve karın canlı sarıdır. Bu renk birleşimi uzaktan dikkat çeker. Kuyruk koyu, gaga kalın ve tohum kırmaya uygun konik yapıdadır. Dişi çok daha sade görünür; başı kahverengimsi-gri, üst tarafı çizgili kahverengi, alt tarafı soluk sarımsı veya krem tonludur. Başta silik kaş çizgisi ve yüzde daha koyu işaretler bulunabilir. Gençler dişiye benzer, fakat daha soluk ve çizgilidir. Sonbaharda erkeklerin parlak renkleri taze tüylerin açık kenarlarıyla kısmen örtülür; siyah baş ve kestane sırt daha mat görünür. Dişi ve gençler özellikle Kızılbaşlı Çinte ile karışabilir; gövde yapısı, baş deseni ve üst taraf renkleri birlikte değerlendirilmelidir. Erkekler üreme döneminde çalı, tel, direk veya ağaç tepesi gibi açık bir noktadan öter. Ötüş kısa, biraz sert ve tekrarlanan cümlelerden oluşur. Yerde beslenirken yürüyüp sıçrayabilir; rahatsız edildiğinde yakındaki yüksek bir tünek noktasına çıkar. Göçte büyük sürüler de görülebilir.

Karabaşlı Çinte açık fakat tamamen çıplak olmayan, çalılar ve seyrek ağaçlarla bölünmüş sıcak arazilerin karakteristik kuşudur. Ova ve dağ bozkırları, kuru çayırlar, tahıl tarlaları, nadas alanları, bağlar, bahçeler, makilikler, meşe açıklıkları, tarla kenarları ve dikenli çalılıklarla kaplı yamaçlar kullanılabilir. Türkiye'deki çalışmalar, bozkırlar ile meşeliklerin tür için özellikle önemli olduğunu göstermektedir. Yoğun ve kapalı ormanlardan kaçınır; beslenebileceği açık zemin ile ötüş ve yuvalama için kullanabileceği çalıların bir arada bulunduğu mozaik yapı tercih edilir. Tarımsal alanlarda tarla sınırlarının, çitlerin, çalılık şeritlerin ve işlenmeden bırakılmış küçük parçaların korunması önemlidir. Erkek üreme döneminde belirgin bir tünekten ötüp çevresindeki alanı savunur. Yuva genellikle yere yakın yoğun bir çalının, otsu bitkilerin veya tarla kenarındaki bitki örtüsünün içine gizlenir; ot sapları, kökler ve ince bitkisel liflerden yapılır. Göç sırasında habitat seçimi genişler. Sonbahar duraklarının özellikle ekili alanlar, otlaklar ve doğal bitki örtüsü mozaiklerinde yoğunlaştığı; geniş ormanlardan ve tamamen çıplak arazilerden kaçınıldığı belirlenmiştir. Kışlama alanlarında açık tarım arazileri, otlaklar ve tohum bakımından zengin alanlarda topluluklar oluşturabilir.

Karabaşlı Çinte mevsime göre değişen karma bir beslenmeye sahiptir. Yetişkinler özellikle üreme dönemi dışında yabani otların ve çeşitli otsu bitkilerin tohumlarını, tahıl tanelerini ve diğer bitkisel besinleri tüketir. İlkbahar ve yaz aylarında böceklerin önemi artar; kınkanatlılar, çekirgeler, tırtıllar, larvalar ve başka küçük omurgasızlar alınır. Yavruların hızlı gelişme döneminde protein bakımından zengin böcekler temel besindir. Besinini çoğunlukla yerde ve tarla kenarlarında toplar; tohumlu bitkilerin saplarına çıkarak doğrudan başaklardan da beslenebilir. Göç öncesinde tohumca zengin tarım-bozkır mozaikleri enerji depolamasına yardımcı olur.