Karakuyruk

Karakuyruk, Kuzey Afrika'nın kurak bölgelerinden Kızıldeniz çevresi ve Orta Doğu üzerinden Arap Yarımadası'na uzanan sıcak ve kurak kuşağın karakteristik kuşlarından biridir. Mısır'ın özellikle Sina Yarımadası'nda, İsrail'in Negev Çölü ve Ölü Deniz çevresinde, Ürdün'ün batı ve güney kesimlerinde ve Arap Yarımadası'nın geniş bölümünde yaşar. Afrika'da Sudan, Eritre, Etiyopya, Cibuti, Somali ile Sahra'nın bazı kesimlerinde farklı alt türleri bulunur. Yayılışının büyük bölümünde yerleşiktir ve belirgin uzun mesafeli göç gerçekleştirmez; ancak genç bireylerde ve bazı popülasyonlarda kısa mesafeli dağılmalar görülebilir. Türkiye normal yayılış alanının kuzey sınırının dışında kalır ve tür ülkemizde çok nadir, rastlantısal konuk niteliğindedir. Türkiye Kuş Kayıt Komitesi kayıtlarında yer alan gözlemlerden biri 2004 yılında Batman'ın Hasankeyf ilçesinde kaydedilen iki bireydir. Bu nedenle Türkiye'de görülen bir Karakuyruk, olağan bir göç hareketinden çok türün temel yayılış alanının dışına çıkmış birey olarak değerlendirilmelidir.

İnce yapılı, uzun bacaklı, küçük başlı ve belirgin siyah kuyruklu bir kuyrukkakandır. Orta Doğu'daki bireylerde baş, sırt ve gövde genel olarak açık kül grisi veya mavimsi gri görünür; alt taraf biraz daha açık gri-beyazdır. Kanatlar gövdeden daha koyudur. En belirgin özelliği kuyruk sokumundan kuyruğun ucuna kadar uzanan siyah bölgedir. Erkek ve dişi birbirine oldukça benzer; birçok kuyrukkakan türünde görülen güçlü eşeysel renk farklılığı bu türde belirgin değildir. Afrika'daki bazı alt türler Orta Doğu kuşlarından daha kahverengimsi tonlarda olabilir. Karakuyruğun arazide tanınmasını kolaylaştıran en önemli davranışı kuyruğudur. Konduğu sırada siyah kuyruğunu sık sık aşağı indirir, açıp kapatır veya yelpaze biçiminde yayar; zaman zaman bu harekete kanatlarını hafifçe açması da eşlik eder. Kayaların, duvarların veya alçak dalların üzerinde açıkta tüneyebilir. İnsana karşı çoğu zaman fazla ürkek değildir. Ötüşü kısa, berrak ve hafif hüzünlü ıslık dizilerinden oluşur. Sade gri gövde, tamamen siyah kuyruk ve sürekli tekrarlanan karakteristik kuyruk hareketleri birlikte görüldüğünde teşhisi oldukça kolaylaşır.

Karakuyruk sıcak, kayalık ve kurak çevrelere güçlü biçimde uyum sağlamış bir türdür. Kayalık çöller, yarı çöller, çıplak dağ yamaçları, taşlık vadiler, kuru dere yatakları ve seyrek çalılı çöl arazileri başlıca yaşam alanlarıdır. Tamamen düz ve bitkisiz kum çöllerinden çok kayaların, uçurumların, vadilerin ve seyrek ağaç veya çalıların bulunduğu engebeli alanları tercih eder. Akasya gibi seyrek ağaçların bulunduğu kuru vadiler uygun beslenme ve tünek alanları sağlar. Yerleşimlerin çevresindeki taş duvarlar, eski yapılar ve kayalık bahçeler de kullanılabilir; insan faaliyetinin bulunduğu çöl yerleşimlerine diğer birçok kurak bölge kuşundan daha kolay yaklaşabilir. Üreme alanında çiftler belirli bir bölgeyi savunur ve çoğunlukla yıl boyunca aynı çevrede kalabilir. Yuva kayalar arasındaki yarıklara, taş blokların arasına, küçük mağaralara, duvar boşluklarına veya terk edilmiş oyuklara yerleştirilir. Yuvayı ağırlıklı olarak dişi yapar; kuru otlar, ince bitki sapları ve çevreden toplanan yumuşak malzemeler kullanılır. Kayalık yüzeylerin sağladığı gölge ve korunak, aşırı sıcak çöl ortamında hem erişkinler hem de yavrular için önem taşır.

Karakuyruğun beslenmesinin temelini böcekler ve diğer küçük omurgasızlar oluşturur. Karıncalar, kınkanatlılar, çekirgeler, küçük güveler, sinekler, böcek larvaları ve örümcekler tükettiği başlıca avlar arasındadır. Besinini büyük ölçüde yerde arar ve avlanırken çevreyi görebileceği alçak bir kaya, taş, çalı veya dala tüneyerek zemini izler. Bir av fark ettiğinde hızla yere iner, avını yakaladıktan sonra çoğu zaman yeniden aynı veya yakındaki başka bir tünek noktasına döner. Taşların arasını ve seyrek bitki örtüsünün çevresini yürüyerek araştırdığı da görülür. Uçan böcekleri kısa hava ataklarıyla yakalayabilir. Kurak bölgelerde besin miktarı yağışlara ve mevsime bağlı olarak büyük değişiklik gösterdiğinden fırsatçı davranması önemlidir. Böceklerin arttığı dönemlerde yoğun biçimde hayvansal besine yönelirken uygun olduğunda küçük bitkisel besinlerden de yararlanabilir. Yavruların büyütüldüğü dönemde ebeveynler özellikle protein bakımından zengin böcekleri düzenli olarak yuvaya taşır. Açık zeminde avlanması, kayaları gözlem noktası olarak kullanması ve kısa mesafeli hızlı saldırılarla böcek yakalaması, Karakuyruğun sıcak ve seyrek bitkili çöl ortamlarında başarılı biçimde yaşamasını sağlayan temel beslenme uyumlarıdır.