Karasırtlı kuyrukkakan

Karasırtlı Kuyrukkakan, Kuzey Afrika'nın doğusundan Levant ve Mezopotamya üzerinden İran'a uzanan kurak kuşağın kayalık alanlarında yaşayan bir kuyrukkakandır. Güncel sınıflandırmada Oenanthe lugens esas olarak Mısır'ın Nil'in doğusundaki kesimleri, İsrail, Ürdün, Suriye, kuzey Irak ve İran'da dağılış gösterir. Geçmişte bu tür içinde değerlendirilen Kuzey Afrika, Arabistan ve Doğu Afrika'daki bazı formlar günümüzde farklı tür veya taksonlar olarak ele alınabildiğinden eski kaynaklardaki çok geniş dağılış bilgileri dikkatle yorumlanmalıdır. Popülasyonların önemli bölümü yerleşik veya kısa mesafeli hareketlidir; sert hava ve besin koşullarında daha alçak alanlara geçebilir. Türkiye düzenli yayılışının kuzeybatı sınırının dışında kalır. Ülkede son derece nadir, rastlantısal bir türdür ve kayıtları özellikle güney ve güneydoğudaki kurak bölgelerle ilişkilidir. Bu nedenle Türkiye'deki bir gözlemde benzer siyah-beyaz kuyrukkakanlardan ayrımı ayrıntılı biçimde belgelenmelidir.

Karasırtlı Kuyrukkakan güçlü yapılı, iri başlı, dik duruşlu ve uzun bacaklı bir kuyrukkakandır. Tipik erişkin erkekte yüz, boğaz, kanatlar ve sırtın büyük bölümü siyahtır; tepe ve ense daha açık, beyazımsı veya soluk gri tonlarda olabilir. Alt tarafların büyük bölümü beyazdır ve kuyruk altı örtülerinde sıcak devetüyü, pembemsi veya kızılımsı ton görülebilir. Kuyruk sokumu ile kuyruğun büyük bölümü beyazdır; koyu orta kuyruk telekleri ve geniş siyah uç bandı kuyrukkakanlara özgü ters T biçimli deseni oluşturur. Kanat açıldığında siyah kanat örtüleri ile uçuş teleklerindeki beyaz alan arasında belirgin karşıtlık ortaya çıkar; kanat altı koyudur. Dişi birçok popülasyonda erkeğe şaşırtıcı derecede benzer, ancak siyah alanları biraz daha mat olabilir. Gençler daha kahverengimsi ve tüy kenarları daha açık görünür. Aksırtlı Kuyrukkakanla karışabilir; onda erkeğin sırtı ve tepesi çok daha geniş biçimde beyazken Karasırtlı Kuyrukkakanda koyu sırt-kanat bloğu belirgindir. Doğu Kara Kulaklı ve Alaca Kuyrukkakanla ayrımda da sırt rengi, boğaz deseni, kanattaki beyazlık ve kuyruk birlikte değerlendirilmelidir. Kayaların üzerine dik biçimde tüner, kuyruğunu oynatır ve avını gördüğünde hızla zemine iner.

Karasırtlı Kuyrukkakan kurak, taşlık ve bitki örtüsü seyrek arazilere güçlü biçimde bağlıdır. Kayalık çöl ve yarı çöller, çıplak dağ yamaçları, taşlık vadiler, kuru dere yatakları, uçurumlar, yarıntılar ve kaya bloklarıyla kaplı düzlükler başlıca yaşam ortamlarıdır. Yoğun bitki örtüsünden ve kapalı ormanlardan kaçınır; seyrek çalıların bulunduğu açık, sıcak ve kurak peyzajları tercih eder. Kurak bölgelerde yağışın oluşturduğu geçici bitki ve böcek artışlarından da yararlanır; bu nedenle aynı vadinin farklı bölümleri mevsime göre farklı önem kazanabilir. Açık zeminin yanında yakın bir kaya sığınağının bulunması hem avlanma hem de tehlikeden korunma açısından avantaj sağlar. Yuvasını doğal bir kaya boşluğuna, taş altına, yarığa veya başka korunaklı bir kovuğa yerleştirir. Uygun insan yapılarındaki boşluklardan da yararlanabilir. Yuva kuru otlar ve ince bitki parçalarından hazırlanır, iç kısmı daha yumuşak malzemelerle döşenir.

Karasırtlı Kuyrukkakan esas olarak böcekler ve diğer küçük omurgasızlarla beslenir. Karıncalar, kınkanatlılar, çekirgeler, çeşitli böcek larvaları ve örümcekler başlıca avları arasındadır. Genellikle yüksekçe bir taş veya kaya üzerinde çevresini gözler; avını fark ettiğinde yere inerek kısa bir koşu veya ani hamleyle yakalar ve ardından yeniden bir gözetleme noktasına çıkar. Kuru dere yataklarında, taşların çevresinde ve seyrek bitkilerin arasında yürüyerek de besin arar. Üreme döneminde yavruların beslenmesinde hayvansal besinler belirleyicidir ve ebeveynler çevredeki açık zeminden düzenli olarak böcek taşır. Böceklerin azaldığı dönemlerde az miktarda bitkisel besin veya küçük meyvelerden de yararlanabilir. Açık zemin ile yüksekçe tünekleri dönüşümlü kullanması, sıcak ve taşlık çöl habitatlarında etkili biçimde avlanmasını sağlar.