Kıbrıs Kuyrukkakanı

Kıbrıs Kuyrukkakanı, dünya üreme dağılışı neredeyse bütünüyle Kıbrıs adasıyla sınırlı olan, uzun mesafeli göçmen bir kuyrukkakandır. Adanın endemik üreyen kuşlarından biridir ve ilkbahardan sonbahara kadar Kıbrıs'ın hemen her kesiminde görülebilir. Mart ayından itibaren Afrika'daki kışlama alanlarından dönmeye başlar; üreme dönemi boyunca kıyıdaki açık arazilerden Trodos ve Beşparmak dağlarının yüksek kesimlerine kadar geniş bir yükselti aralığını kullanır. Sonbaharda, çoğunlukla eylül ve ekim aylarında adayı terk ederek güneye göç eder. İzleme çalışmaları kışlama alanlarının özellikle Sudan, Güney Sudan ve Etiyopya çevresinde bulunduğunu ve bazı bireylerin Kıbrıs ile Sahra'nın güneyindeki alanlar arasındaki uzun mesafeyi çok az mola vererek aşabildiğini göstermiştir. Türkiye'de ise düzenli üreyen bir tür değildir; Kıbrıs'a yakın güney kıyılarında ve göç dönemlerinde nadir olarak görülebilir.

Kıbrıs Kuyrukkakanı ince yapılı, dik duruşlu ve oldukça karakteristik siyah-beyaz desenli bir kuyrukkakandır. Erişkin erkekte başın büyük bölümü, yüz, boğaz ve sırt siyahtır; tepe ile ense daha açık, beyazımsı görünür. Alt taraflarda göğsün üst bölümü koyu, karın ve kuyruk altı ise belirgin biçimde beyazdır. Kuyruk sokumu beyazdır; kuyruktaki koyu orta telekler ve siyah uç bandı, beyaz dış bölümlerle birlikte kuyrukkakanlara özgü ters T biçimli deseni oluşturur. Dişi genel desen bakımından erkeğe şaşırtıcı derecede benzer, ancak siyah alanları daha mat, kahverengimsi veya isli görünebilir. Sonbaharda taze tüylerin açık kenarları kontrastı azaltabilir. Genç kuşlar daha kahverengi, benekli ve daha az belirgin desenlidir. Alaca ve Kara Kulaklı Kuyrukkakanlarla karışabilir; koyu boğazın göğse doğru genişlemesi, koyu sırtı, açık tepe-ense bölgesi ve genel desenin birlikte değerlendirilmesi teşhiste önemlidir. Erkek üreme döneminde yüksek bir kaya, çalı, ağaç tepesi, tel veya yapı üzerinden uzun süre ötebilir. Ötüşü kuru, vızıltılı ve böcek sesini andıran tekrarlı bölümleriyle oldukça karakteristiktir.

Kıbrıs Kuyrukkakanı, küçük bir adaya özgü olmasına rağmen şaşırtıcı derecede geniş habitat çeşitliliği kullanır. Kayalık ve çalılık yamaçlar, açık makilikler, tarım arazileri, bağlar, köy çevreleri, seyrek ağaçlıklar ve dağ ormanlarının açıklıkları üreme alanları arasındadır. Trodos'un yüksek kesimlerinde seyrek karaçam ve ardıç topluluklarında da yüksek yoğunluklara ulaşabilir. Yoğun, kesintisiz ormandan çok açıklıkların, kısa bitki örtüsünün ve gözetleme noktalarının bulunduğu mozaik yapıları tercih eder. İnsan yerleşimlerine uyum gösterebilir; köylerde, yol kenarlarında ve taş duvarların çevresinde de görülebilir. Yuvasını çoğunlukla kaya veya duvar yarığına, taşların arasındaki boşluğa, yol kenarındaki oyuklara ya da ağaç kovuklarına yerleştirir. Korunaklı yuva boşlukları yavrular için güvenlik ve gölge sağlar. Üreme alanında açık zemin, avlanmaya uygun kısa bitki örtüsü ve yakın çevrede ötüş için yüksek tüneklerin birlikte bulunması elverişlidir. Afrika'daki kışlama döneminde ise daha kuru açık araziler, seyrek çalılıklar ve ağaçlıklı savan benzeri habitatlardan yararlanır.

Kıbrıs Kuyrukkakanı esas olarak böcekler ve diğer küçük omurgasızlarla beslenir. Kınkanatlılar, karıncalar, çekirgeler, sinekler, tırtıllar, çeşitli böcek larvaları ve örümcekler başlıca avları arasındadır. Tipik olarak bir kaya, çalı, dal, tel veya başka yüksekçe noktadan zemini gözler; avını fark ettiğinde kısa ve hızlı bir uçuşla aşağı iner, yakaladıktan sonra yeniden bir tüneğe çıkar. Yerde koşarak veya kısa sıçramalarla ilerleyip bitkilerin arasından av topladığı da görülür. Üreme döneminde yavruların beslenmesinde omurgasızlar belirleyicidir ve ebeveynler çevredeki açık alanlardan düzenli olarak av taşır. Açık avlanma zeminiyle gözetleme noktalarını birlikte kullanabilmesi, kıyı ovalarından yüksek dağ ormanlarına kadar farklı Kıbrıs habitatlarından yararlanmasını sağlayan önemli özelliklerinden biridir.