Kıyı Çamurçulluğu

Kıyı Çamurçulluğu, Kuzey Avrupa'dan Sibirya'nın arktik kıyıları ve Alaska'ya kadar uzanan geniş kuzey kuşağında üreyen uzun mesafeli bir göçmendir. Farklı popülasyonlar kışı Batı Avrupa, Afrika, Orta Doğu, Güney ve Doğu Asya, Avustralya ile Yeni Zelanda'ya kadar uzanan çok geniş bir coğrafyada geçirir. Özellikle Alaska'da üreyen bazı bireylerin Pasifik'i durmaksızın aşarak Avustralya ve Yeni Zelanda'ya ulaşması, kuşlar arasında bilinen en dikkat çekici kesintisiz göçlerden biridir. Türkiye türün ana üreme alanlarının güneyinde yer alır ve Kıyı Çamurçulluğu ülkede esas olarak göç dönemlerinde görülür. İlkbahar ve sonbaharda deniz kıyıları, deltalar, lagünler ve geniş çamurluklarda rastlanabilir. Gediz Deltası gibi önemli sulak alanlarda seyrek geçit kuşu olarak kaydedilmiştir. Türkiye'de düzenli üreyen bir popülasyonu bulunmaz; gözlemler çoğunlukla kuzeydeki üreme alanları ile güneydeki kışlama bölgeleri arasında hareket eden bireylere aittir.

Kıyı Çamurçulluğu, uzun bacaklı, uzun gagalı ve güçlü gövdeli iri bir kıyı kuşudur. Gaga uzun, hafifçe yukarı kıvrık ve çoğunlukla tabanda pembemsi, uçta koyudur. Üreme giysisindeki erkeklerde baş, boyun, göğüs ve karın belirgin kızıl-kestane tonlarına dönüşür; sırt ve kanat üstleri koyu lekeli ve karmaşık desenlidir. Dişiler genellikle daha iri yapılı ve daha uzun gagalıdır; üreme giysilerindeki kızıllık erkeklere göre daha soluk ve parçalı olabilir. Üreme dışı dönemde her iki cinsiyet de büyük ölçüde açık gri-kahverengi görünür; alt taraflar beyazımsı, göğüs hafif çizgilidir. Genç bireylerin üst tarafındaki açık tüy kenarları düzenli, pullu bir desen oluşturur. Çamurçulluğu ile karıştırılabilir. Kıyı Çamurçulluğu daha kısa bacaklı ve daha tıknaz görünür; gagası hafif yukarı kıvrıktır. Uçuşta beyaz sırt alanının bulunmaması ve kuyruk üzerindeki koyu enine bantlar önemli ayırt edici özelliklerdir. Ayakların uçuş sırasında kuyruğun gerisine belirgin biçimde taşmaması da Çamurçulluğu'ndan ayrımda yardımcıdır. Uçuşu güçlü ve hızlıdır; göç sırasında büyük ve düzenli sürüler oluşturabilir.

Kıyı Çamurçulluğu üreme döneminde arktik ve subarktik tundrada yaşar. Nemli tundra düzlükleri, sazımsı bitkilerle kaplı çayırlar, bodur çalılıkların bulunduğu açık alanlar ve kıyıya yakın tundra habitatları kullanılır. Avrasya'nın bazı kesimlerinde açık huş ve karaçam topluluklarının çevresindeki tundra alanlarında da yuvalayabilir. Yuva yerde, kısa bitki örtüsünün arasında açılmış sığ bir çukurdur ve çevrede bulunan bitkisel malzemeyle döşenir. Yavrular yumurtadan çıktıktan kısa süre sonra yuvadan ayrılarak beslenmeye başlar. Üreme dönemi dışında tür belirgin biçimde deniz kıyılarına yönelir. Geniş gelgit düzlükleri, haliçler, körfezler, çamurluklar, kumluklar, lagünler ve sığ kıyılar başlıca yaşam alanlarıdır. Gelgit çekilirken açığa çıkan yumuşak zeminlerde beslenir, yükselen suda ise kumsallar ve güvenli kıyı alanlarında toplu halde dinlenir. Uzun göçleri nedeniyle zengin besin kaynaklarına sahip konaklama alanları büyük önem taşır; kuşlar bu bölgelerde enerji depoladıktan sonra göçlerine devam eder.

Kıyı Çamurçulluğu çoğunlukla omurgasızlarla beslenir. Üreme alanlarında böcekler, böcek larvaları, örümcekler ve diğer küçük kara omurgasızlarını tüketir; bazı dönemlerde meyveler ve bitkisel besinlerden de yararlanabilir. Göç ve kışlama alanlarında deniz solucanları, yumuşakçalar, küçük kabuklular ve diğer dip omurgasızları beslenmenin temelini oluşturur. Uzun ve hafif yukarı kıvrık gagasını yumuşak çamur veya kuma derin biçimde sokarak yüzey altında gizlenen avları araştırır. Gaganın hassas uç bölümü avların dokunarak bulunmasına yardımcı olur. Gelgit çekilirken su çizgisini takip ederek beslenmesi yaygındır. Uzun göçlerden önce yoğun biçimde beslenerek büyük enerji rezervleri oluşturur; uygun gelgit düzlüklerinin zenginliği bu dönemlerde özellikle önemlidir.