Kızıl Kumkuşu

Kızıl Kumkuşu, üreme alanları büyük ölçüde Kuzey Sibirya'nın Arktik tundralarında bulunan uzun mesafeli göçmen bir kıyı kuşudur. Üreme bölgesi oldukça kuzeyde ve sınırlıdır; buna karşılık göç sırasında Avrupa, Afrika, Orta Doğu ve Asya'nın geniş bir bölümünde görülebilir. Üreme dönemi sona erdiğinde güneye doğru çok uzun yolculuklara çıkar. Batıya yönelen bireylerin önemli bölümü Avrupa ve Akdeniz havzası üzerinden Afrika'ya geçerken diğer popülasyonlar Orta Doğu ve Güney Asya güzergâhlarını kullanır. Türkiye türün düzenli göç yolları üzerinde bulunur ve özellikle sulak alanlarda ilkbahar ile sonbahar geçişlerinde görülür. Sonbahar göçü daha dikkat çekicidir; üreme alanlarından dönen erişkinleri daha sonra genç kuşlar izler. Yıllar arasında gözlenen birey sayısı önemli ölçüde değişebilir. Göç sırasında tek başına bulunabilse de çoğunlukla diğer kumkuşlarıyla karışık sürüler oluşturur. Uygun beslenme alanlarında çok sayıda birey bir araya gelerek uzun yolculuk için gerekli enerji rezervlerini tamamlayabilir.

Yaklaşık 19–23 cm uzunluğunda, ince ve zarif yapılı bir kumkuşudur. Kanat açıklığı yaklaşık 38–41 cm, ağırlığı çoğunlukla 50–80 gram arasındadır. Karakarınlı Kumkuşu'ndan biraz daha iri, daha uzun bacaklı ve daha uzun boyunlu görünür. Gaga nispeten uzun, ince ve uç bölümüne doğru hafifçe aşağı kıvrıktır. Üreme giysisindeki erişkinlerin baş, boyun, göğüs ve karın bölgesi çarpıcı kızıl-kestane rengindedir; üst tarafta koyu tüy merkezleri ve açık kızıl kenarlar bulunur. Bu giysi türün en kolay tanındığı dönemdir. Kışın kızıl renkler tamamen kaybolur ve kuş açık gri-beyaz bir görünüm kazanır. Genç bireylerde üst taraf belirgin açık tüy kenarları nedeniyle pullu görünür; göğüste hafif şeftali tonları bulunabilir. Bacaklar koyu, gaga siyahtır. Uçuş sırasında beyaz kuyruk sokumu belirgin biçimde fark edilir. Karakarınlı Kumkuşu ile özellikle kış giysisinde karıştırılabilir; daha uzun ve hafif aşağı kıvrılan gaga, daha uzun bacaklar, zarif vücut yapısı ve beyaz kuyruk sokumu ayrımda önemlidir.

Üreme döneminde Kuzey Sibirya'nın açık Arktik tundralarında yaşar. Karların erimesiyle oluşan sığ gölcükler, geçici su birikintileri, nemli yosunluklar ve kısa tundra bitki örtüsünün bulunduğu düzlükler başlıca üreme habitatlarıdır. Yuvasını yerde, bitki örtüsünün arasında bulunan sığ bir çukura kurar. Tipik olarak dört yumurta bırakılır ve kuluçka yaklaşık üç hafta sürer. Yavrular yumurtadan çıktıklarında gelişmiş durumdadır ve kısa süre içerisinde yuvadan ayrılarak çevrede kendi besinlerini toplamaya başlar. Göç ve kışlama döneminde çok daha geniş bir habitat çeşitliliğinden yararlanır. Haliçler, gelgit çamurlukları, lagünler, tuzlalar, sığ göller, bataklıklar, rezervuar kıyıları ve mevsimsel olarak su altında kalan alanlarda görülebilir. Tatlı, acı ve tuzlu sulak alanları kullanabilir. Özellikle su seviyesinin düşmesiyle ortaya çıkan geniş, yumuşak çamur düzlükleri önemli beslenme ve dinlenme alanlarıdır. Göç sırasında sulama havuzları, tuz üretim sahaları ve mevsimsel olarak su basan tarım arazileri gibi insan yapımı habitatlardan da yararlanabilir.

Kızıl Kumkuşunun beslenmesi büyük ölçüde küçük sucul ve karasal omurgasızlardan oluşur. Üreme alanlarında sinekler ve larvaları, kınkanatlılar, küçük örümcekler ve tundrada bulunan diğer eklembacaklılar önemli besin kaynaklarıdır. Göç ve kışlama bölgelerinde çok kıllı deniz solucanları, küçük kabuklular, yumuşakçalar, böcek larvaları ve diğer sucul omurgasızlar diyette ağırlık kazanır. Beslenirken sığ suda veya ıslak çamur üzerinde hızlı biçimde yürür ve uzun gagasını yüzeye ya da yumuşak zemine art arda sokarak av arar. Gaganın hafif aşağı kıvrık yapısı çamurun içerisindeki küçük canlılara ulaşmasına yardımcı olur. Yüzeyde hareket eden avları görerek doğrudan da yakalayabilir. Bazen karın hizasına kadar suya girerek diğer küçük kumkuşlarından biraz daha derin bölgelerde beslenir. Göç sırasında enerji ihtiyacı çok yüksek olduğundan zengin çamurluklarda uzun süre kesintisiz beslenebilir. Binlerce kilometrelik göç güzergâhındaki uygun sulak alanlar, kuşların yağ rezervlerini yenileyebildiği kritik mola noktalarıdır. Bu nedenle sığ su ile geniş çamurlukların bir arada bulunduğu üretken sulak alanlar türün yıllık yaşam döngüsünde büyük önem taşır.