Kızılbaşlı Örümcekkuşu

Kızılbaşlı Örümcekkuşu, Akdeniz havzası merkezli yayılış gösteren ve kışı Afrika'da geçiren uzun mesafeli göçmen bir örümcekkuşudur. İber Yarımadası ve Kuzeybatı Afrika'dan Fransa'nın güneyi, İtalya, Balkanlar ve Akdeniz adaları üzerinden Anadolu'ya, Kafkasya'nın güneyine ve İran'ın batısına kadar uzanan bölgelerde ürer. Sonbaharda Sahra'yı aşarak Sahel kuşağı ve Afrika'nın daha güneyindeki savanlara göç eder; ilkbaharda üreme alanlarına döner. Türkiye türün önemli üreme bölgelerinden biridir. Özellikle Ege, Akdeniz, Marmara'nın uygun kesimleri ile İç ve Güneydoğu Anadolu'daki açık, sıcak ve seyrek ağaçlı arazilerde görülür; bölgesel olarak başka uygun alanlarda da bulunabilir. Ülkemize ilkbaharda gelir, yaz boyunca ürer ve sonbaharda Afrika'ya doğru hareket eder. Göçte üreme alanlarının dışında da görülebilir; çoğunlukla tek veya çiftler halindedir.

Kızılbaşlı Örümcekkuşu güçlü, hafif kancalı gagası, iri başı ve dikkat çekici siyah-beyaz-kızıl renk düzeniyle kolay tanınan bir ötücüdür. Erişkin erkekte başın tepesi ve ensesi parlak kestane-kızıl, alın ile göz çevresinden enseye doğru uzanan maske ise siyahtır. Sırt ve omuz bölgesi büyük ölçüde siyah, alt taraf temiz beyazdır. Kanatlardaki geniş beyaz alanlar kapalı kanatta belirgin lekeler oluşturur; uçuş sırasında siyah kanatlarla güçlü kontrast gösterir. Kuyruk siyah ve beyaz desenlidir. Dişi erkeğe benzer ancak daha soluk, başlığı daha kahverengimsidir. Genç bireyler erişkinlerden belirgin biçimde farklıdır; kahverengimsi-gri üst tarafları ince dalgalı veya pullu desenli, alt tarafları açık ve çizgilidir. Gençlerde erişkinin belirgin kızıl başlığı bulunmadığından diğer genç örümcekkuşlarıyla karıştırılabilir. Gaga güçlü ve uç kısmı aşağı kıvrıktır. Çoğunlukla ağaç, çalı, tel veya direk gibi açık bir tünek üzerinde dik durarak çevresini tarar. Av gördüğünde hızla saldırıp ardından yakındaki bir tüneğe döner. Uçuşta geniş beyaz kanat lekeleri ve açık kuyruk desenleri teşhisi kolaylaştırır. Sesi sert ve gıcırtılıdır; ötüşünde başka kuşlardan alınmış taklitler bulunabilir.

Kızılbaşlı Örümcekkuşu sıcak, güneşli, açık fakat avlanmak için tünek sağlayan ağaç ve çalıların bulunduğu mozaik habitatları tercih eder. Seyrek meşelikler, açık zeytinlikler, geleneksel meyve bahçeleri, bademlikler, makiliklerin açık kesimleri, ağaçlıklı meralar, tarla kenarları ve çalılıklarla bölünmüş kırsal alanlar tipik yaşam ortamlarıdır. Tamamen kapalı ormanlardan ve geniş, ağaçsız düzlüklerden genellikle kaçınır. Kısa otlu veya çıplak zeminlerle dağınık ağaç ve çalıların birlikte bulunması özellikle uygundur. Üreme döneminde çiftler belirli bir alanı savunur. Yuva çoğunlukla bir ağaç veya büyük çalının dal çatalına yerleştirilir ve dışarıdan iyi gizlenir. Yuva ince dallar, kuru otlar, kökler ve bitkisel liflerden yapılır. Zeytin, meşe ve meyve ağaçları gibi geniş taçlı ağaçlar uygun yuvalama noktaları sağlayabilir. Göçte kıyı çalılıkları ve tarım alanlarını da kullanabilir. Geleneksel tarım peyzajlarının kaybı, yaşlı ağaç ve çitlerin kaldırılması, ormanlaşma ve yapılaşma habitat kalitesini düşürür. Yoğun pestisit kullanımı da hem doğrudan hem de temel avı olan iri böcekleri azaltarak türü olumsuz etkileyebilir.

Kızılbaşlı Örümcekkuşunun beslenmesinde iri böcekler başlıca yeri tutar. Kınkanatlılar, çekirgeler, cırcır böcekleri, ağustos böcekleri, arılar ve diğer büyük böceklerin yanı sıra örümcekler de tüketilir. Uygun olduğunda küçük kertenkeleler, küçük memeliler ve seyrek olarak küçük kuşlar gibi omurgalı avları da yakalayabilir. Avlanırken açık bir tünekten çevresini gözler; yerde veya bitkilerin üzerinde fark ettiği ava hızla saldırır. Havada uçan iri böcekleri kısa takip uçuşlarıyla da yakalayabilir. Örümcekkuşlarına özgü olarak bazı avlarını dikenlere, sivri dallara veya dikenli tellere saplayabilir; bu davranış avı parçalamayı kolaylaştırdığı gibi besini daha sonra kullanmak üzere saklamasına da yardımcı olur. Av bolluğu ve açık avlanma yüzeylerinin varlığı üreme alanının seçiminde önemli rol oynar.