Aksırtlı ağaçkakan

Aksırtlı Ağaçkakan, Avrupa'nın kuzey ve doğusundan Rusya boyunca Uzak Doğu'ya, Kore ve Japonya'ya kadar uzanan geniş fakat parçalı bir Palearktik dağılıma sahiptir. Avrupa'da özellikle İskandinavya, Baltık çevresi, Karpatlar ve Doğu Avrupa'nın yaşlı ormanlarında bulunur; Batı ve Güney Avrupa'daki popülasyonları daha küçük ve birbirinden kopuktur. Balkanlar, Anadolu ve Kafkasya'da yaşayan güney popülasyonları çoğunlukla lilfordi formu içinde değerlendirilir. Büyük ölçüde yerleşiktir; erişkinler uygun ormanlarda yıl boyunca kalırken genç bireyler yeni yaşam alanları ararken çevreye dağılabilir. Türkiye'de seyrek ve yerel dağılış gösteren bir orman kuşudur. Karadeniz kuşağındaki yaşlı ormanların yanında Anadolu'nun farklı dağlık ormanlarında da bulunur. Gazipaşa'da yapılan arazi çalışmalarında yaşlı yaprak döken ve karışık ormanlarda kaydedilmesi, Türkiye'nin güneyindeki uygun ormanların da tür için önem taşıdığını göstermektedir.

Aksırtlı Ağaçkakan güçlü gövdeli, uzun gagalı ve siyah-beyaz deseni belirgin büyük bir alaca ağaçkakandır. Adını sırtının alt bölümündeki geniş beyaz alandan alır. Kanatlar siyah zemin üzerinde çok sayıda beyaz enine bant taşır; Orman Alaca Ağaçkakanındaki büyük, tek parça beyaz omuz lekesi bulunmaz. Alt taraf açık renkli, böğürler ve göğüs yanları ince koyu çizgilidir; karın altı ve kuyruk altı pembemsi-kırmızı tonlara geçer. Güneydeki lilfordi bireyleri genel olarak daha koyu ve alt tarafları daha belirgin çizgili görünebilir. Erişkin erkekte tepe kırmızı, dişide siyahtır. Gençlerde baştaki kırmızılık daha geniş olabilir ve tüy deseni daha mat görünür. Uçuşta beyaz sırtı ve yoğun siyah-beyaz bantlı kanatları teşhiste özellikle değerlidir. Ağaç gövdesinde güçlü ayakları ve sert kuyruk tüylerinden destek alarak dik durur. Çürümüş odunu kuvvetli darbelerle parçalayabilir. Tamburlaması güçlü, uzun ve çoğunlukla sonuna doğru hızlanan bir dizidir; özellikle ilkbaharda bölge ilanı ve eşler arası iletişimde sık duyulur.

Aksırtlı Ağaçkakan Avrupa'nın yaşlı ormanlara en güçlü biçimde bağımlı ağaçkakanlarından biridir. Özellikle kayın, huş, meşe, gürgen, akçaağaç, dişbudak ve karaağaç gibi yaprak döken türlerin oluşturduğu olgun ormanları tercih eder; yeterli yaşlı ve ölü ağaç bulunduğunda karışık ormanlarda da yaşayabilir. Habitatın yalnız ağaçlık olması yeterli değildir: ayakta kurumuş gövdeler, devrilmiş kütükler, çürüyen kalın dallar ve doğal yaşlanma sürecindeki iri ağaçların sürekliliği temel gereksinimdir. Araştırmalar türün varlığı ile ölü odun miktarı ve doğal orman yapısı arasında güçlü ilişki bulunduğunu göstermektedir. Yuvasını çoğunlukla çürümeye başlamış veya ölü bir gövdeye kendisi oyar. Yumuşamış odun yuva boşluğunun açılmasını kolaylaştırırken çevredeki çürük odun aynı zamanda zengin besin kaynağı sağlar. Yoğun ormancılık sonucu ölü ağaçların temizlenmesi, yaşlı meşcerelerin gençleştirilmesi ve ormanın tek yaşlı yapılara dönüştürülmesi habitat kalitesini hızla düşürür. Bu nedenle tür, doğal veya doğala yakın yaşlı ormanların ve ölü odun sürekliliğinin önemli göstergelerinden biri kabul edilir. Türkiye'de de yaşlı orman parçalarının, kovuklu ağaçların ve yerdeki kalın ölü odunun korunması türün devamlılığı açısından belirleyicidir.

Aksırtlı Ağaçkakanın beslenmesi büyük ölçüde ölü ve çürüyen oduna bağlı omurgasızlardan oluşur. Özellikle odun içinde yaşayan kınkanatlıların larvaları temel avları arasındadır; bunun yanında kabuk altındaki başka böcekler, larvalar, pupalar ve çeşitli eklembacaklıları tüketir. Beslenirken ayakta ölü gövdeleri, kırılmış dalları, kütükleri ve yere devrilmiş çürük odunları güçlü gagasıyla parçalar; av galerilerine ulaşmak için diğer bazı ağaçkakanlardan daha derin oyuklar açabilir. Yavrulara da ağırlıklı olarak odun içinden çıkarılan besleyici böcek larvaları taşınır. Mevsime göre bazı meyve ve tohumlardan da yararlanabilir; ancak temel besin kaynağı ölü odunda yaşayan böceklerdir.