Kızılca Kuyrukkakan

Kızılca Kuyrukkakan, Güneydoğu Anadolu ile Zagros Dağları çevresinde yoğunlaşan, üreme ve kışlama alanları birbirinden belirgin biçimde ayrılan bir kuyrukkakandır. Güncel sınıflandırmada Oenanthe xanthoprymna, geçmişte aynı tür içinde değerlendirilen İran Kuyrukkakanından ayrılır. Üreme alanı Türkiye'nin güneydoğusundan kuzeydoğu Irak üzerinden batı ve güneybatı İran'a kadar uzanır. Türkiye türün yayılışının kuzeybatı bölümünde yer alır ve özellikle Güneydoğu Anadolu ile Doğu Akdeniz'in iç kesimlerindeki uygun taşlık dağ yamaçlarında yerel olarak ürer. Sonbaharda üreme alanlarının önemli bölümü boşalır ve kuşlar güneye göç eder. Kışlama bölgeleri doğu Mısır, Nil Vadisi ve Kızıldeniz çevresi, kuzeydoğu Sudan, batı Arap Yarımadası ve yerel olarak güney İsrail'e kadar uzanır. Bu göç, türü kış aylarında üreme sahalarından büyük ölçüde uzaklaştırır. İlkbaharda kuzeye dönüş sırasında Türkiye'deki üreme alanlarına yeniden ulaşır.

Kızılca Kuyrukkakan ince yapılı, uzun bacaklı ve dik duruşlu bir kuyrukkakandır. Erişkin erkekte tepe ve ense açık gri, sırt gri-kahverengidir. Göz üzerinden geriye uzanan belirgin beyaz kaş çizgisinin altında yüz ve boğaz siyahtır; bu koyu alan siyahımsı kanatlarla görsel olarak birleşir. Alt taraflar büyük ölçüde açık krem veya beyazdır. Türün en karakteristik özelliği kuyruk sokumu ve üst kuyruk örtülerindeki sıcak kızıl-turuncu renktir. Kuyruğun tabanı açık, uç kısmı ise geniş koyu bantlıdır ve uçuş sırasında kızıl kuyruk sokumuyla birlikte dikkat çekici bir desen oluşturur. Kanatta diğer bazı siyah-beyaz kuyrukkakanlarda görülen geniş beyaz panel bulunmaz. Dişi erkeğe benzer genel desene sahip olmakla birlikte daha soluk ve kahverengimsidir; yüz ve boğazdaki koyu alan çok daha silik olabilir. Genç bireyler daha mat ve benekli görünür. İran Kuyrukkakanıyla ayrımı önemlidir; eski kaynaklarda iki türün bilgileri birbirine karışabilir. Arazide kızıl kuyruk sokumu, yüz deseni, kanat rengi ve kuyruk deseni birlikte değerlendirilmelidir. Genellikle bir taş veya kaya üzerinde dik durur, kuyruğunu oynatır ve çevresini dikkatle izler.

Kızılca Kuyrukkakan kuru, açık ve kayalık dağ habitatlarına bağlıdır. Üreme döneminde taşlık yamaçlar, çıplak tepeler, kayalık vadiler, dağ bozkırları, erozyonlu arazi ve seyrek çalılarla kaplı yarı kurak yamaçlarda yaşar. Büyük kaya blokları, taş kümeleri ve kısa bitki örtüsünün birlikte bulunduğu alanlar özellikle elverişlidir. Kapalı ormanlardan, yoğun makiden ve uzun bitki örtüsünden kaçınır; beslenebileceği açık zeminin yanında gözetleme amacıyla kullanabileceği taş ve kayaların bulunmasını tercih eder. Türkiye'deki üreme alanları da çoğunlukla sıcak ve kurak dağ kuşağındaki taşlık-bozkır mozaikleriyle ilişkilidir. Yuvasını kaya yarığına, taşların arasındaki boşluğa, büyük bir kayanın altına veya zaman zaman terk edilmiş kemirgen yuvasına yerleştirir. Bu korunaklı noktalar açık arazide yuvanın fark edilmesini güçleştirir. Çanak biçimli yuva kuru ot ve bitki parçalarından hazırlanır, içi daha yumuşak malzemelerle döşenir. Kışlama alanlarında kayalık çöller, kuru vadiler, taşlık tepeler ve seyrek çalılı yarı çöllerden yararlanır.

Kızılca Kuyrukkakan ağırlıklı olarak böcekler ve diğer küçük omurgasızlarla beslenir. Karıncalar, kınkanatlılar, çekirgeler, çeşitli böcek larvaları, sinekler ve örümcekler başlıca avları arasındadır. Genellikle bir taş, kaya çıkıntısı veya alçak çalı üzerinden zemini gözler; avını fark ettiğinde hızla aşağı iner, kısa bir koşu ya da ani hamleyle yakalar ve çoğu zaman yeniden bir gözetleme noktasına çıkar. Üreme döneminde yavrular büyük ölçüde böcek ve diğer omurgasızlarla beslenir. Kışın ve göç sırasında böceklerin azaldığı dönemlerde küçük meyveler ve bazı bitkisel besinlerden de sınırlı ölçüde yararlanabilir. Kayalık zeminde bekleyerek avlanma ile aktif aramayı birleştirmesi, kurak dağ ve yarı çöl habitatlarında dağınık halde bulunan besin kaynaklarından etkili biçimde yararlanmasını sağlar.