Küçük Boğmaklı Toygar

Küçük Boğmaklı Toygar, Türkiye ve Orta Doğu'dan Orta Asya'ya uzanan kurak ve yarı kurak kuşakta üreyen göçmen bir toygardır. Yayılışı Anadolu'dan Kafkasya, İran ve Afganistan üzerinden Kazakistan, Kırgızistan ve çevresindeki Orta Asya bölgelerine kadar devam eder. Popülasyonların büyük bölümü üreme döneminden sonra güneye göç eder; kışı Kuzeydoğu Afrika, Orta Doğu, Pakistan ve Hindistan'a kadar uzanan geniş bir bölgede geçirir. Türkiye türün düzenli üreme alanının batı kesiminde yer alır. Özellikle İç Anadolu ve Doğu Anadolu'nun yüksek, kuru ve taşlık bozkırlarında; yer yer Güneydoğu Anadolu'daki uygun açık alanlarda yaz göçmeni olarak görülür. Göç döneminde üreme habitatlarından daha farklı açık arazilerde de görülebilir. Kışlama döneminde sürüler oluşturması yaygındır ve uygun alanlarda toplu halde beslenebilir.

Küçük Boğmaklı Toygar iri başlı, güçlü gagalı ve sağlam yapılı bir toygardır. Üst tarafları kahverengi, boz ve kızılımsı tonların karışımından oluşur; koyu çizgiler açık zeminde belirgin bir kamuflaj deseni yaratır. Alt taraflar daha açık renklidir. Göğsün iki yanında bulunan belirgin siyah lekeler türe adını veren en dikkat çekici özelliklerdendir. Kaş çizgisi açık ve belirgin, göz ile gaga arasındaki bölge koyudur. Gaga kalın, konik ve tohumları kırmaya uygun güçlü yapıdadır. En çok Boğmaklı Toygar ile karıştırılır. Küçük Boğmaklı Toygar genellikle daha kompakt görünür; göğsün yanlarındaki siyah lekeler daha sınırlıdır ve yüz deseni farklıdır. Uçuşta kısa ve geniş kanatları ile nispeten kısa kuyruğu dikkat çeker. Kuyruğun ucunda beyazlık bulunmasına karşılık dış kenarlar boyunca Boğmaklı Toygardaki belirgin beyaz desen görülmez. Kanadın arka kenarında da Boğmaklı Toygara özgü geniş beyaz bant bulunmaz. Erkek üreme döneminde havalanarak uzun ve değişken ötüşler çıkarır; ötüşünde tekrarlar ve çevredeki kuşların seslerini andıran bölümler bulunabilir. Yerde çoğunlukla dik durur, yürüyerek veya kısa koşularla ilerler.

Küçük Boğmaklı Toygar açık, kuru ve seyrek bitkili arazilerin karakteristik türlerinden biridir. Üreme döneminde taşlık bozkırlar, yarı çöl görünümlü düzlükler, kuru yamaçlar, yüksek platolar, seyrek otlu meralar ve geleneksel tarım yapılan açık alanları kullanır. Boğmaklı Toygara göre genellikle daha taşlık, engebeli ve bitki örtüsü daha seyrek alanlarda görülür. Çalılıkların ve ağaçların yoğun olduğu yerlerden kaçınır; zeminin büyük bölümünün açık olduğu, kısa otsu bitkilerle taşlık alanların bir arada bulunduğu habitatları tercih eder. Türkiye'de özellikle yüksek bozkırlar, kuru tarım arazileri ve taşlı platolar uygun yaşam ortamları oluşturur. Göç sırasında daha alçak kesimlerdeki kuru tarlalar, nadas alanları ve açık düzlüklerde de görülebilir. Yuvasını yere yapar. Genellikle küçük bir bitkinin veya taşın yanında bulunan sığ çukur, kuru ot ve ince bitki parçalarıyla döşenir. Üreme dönemi dışında daha sosyal hale gelir ve uygun beslenme alanlarında küçük veya daha büyük sürüler oluşturabilir. Açık bozkırların korunması ve yoğun tarımsal dönüşümden uzak kalması tür için önem taşır.

Küçük Boğmaklı Toygar hem bitkisel hem hayvansal besinlerden yararlanır. Sonbahar ve kış döneminde yabani otların tohumları, küçük tahıllar ve yere dökülmüş diğer bitkisel besinler diyetin önemli bölümünü oluşturur. Güçlü gagası sert tohumları ayıklayıp parçalamaya uygundur. İlkbahar ve yaz aylarında böceklerin oranı belirgin biçimde artar. Çekirgeler, kınkanatlılar, karıncalar, tırtıllar ve çeşitli küçük omurgasızlar tüketilir. Yavruların gelişme döneminde protein bakımından zengin böcekler özellikle önem kazanır. Besinini esas olarak yerde arar; taşlar ve seyrek bitkiler arasında yürüyerek tohumları ve hareket eden küçük avları toplar. Üreme dışındaki sürüler uygun tohum kaynaklarının bulunduğu tarlalarda ve kuru açık arazilerde birlikte beslenebilir. Mevsime göre tohumlarla böcekler arasında geçiş yapabilmesi, kurak ve değişken bozkır koşullarından yararlanmasını kolaylaştırır.