Kulaklı Batağan

Kulaklı Batağan, Kuzey Yarımküre'nin serin ve kuzey bölgelerinde parçalı yayılış gösteren göçmen bir batağan türüdür. Avrupa'da başlıca İskandinavya, İzlanda ve kuzeydoğu Avrupa'da; Asya'da Rusya üzerinden Sibirya'ya uzanan bölgelerde ürer. Ayrı bir popülasyonu Kuzey Amerika'nın kuzeybatısında bulunur. Üreme döneminin ardından daha ılıman bölgelere göç eder; Avrupa popülasyonları kışı Kuzey Denizi, Baltık'ın buz tutmayan kesimleri, Atlantik kıyıları, Akdeniz ve Karadeniz çevresinde geçirir. Türkiye esas üreme alanlarının güneyinde kalır ve tür ülkemizde daha çok kış ayları ile göç dönemlerinde görülür. Karadeniz ve Marmara kıyıları başta olmak üzere korunaklı koylar, lagünler, göller ve büyük sulak alanlarda rastlanabilir. Genellikle tek bireyler veya küçük gruplar halinde görülür. İlkbaharda kuzeydeki üreme alanlarına dönmesiyle Türkiye'deki sayıları azalır.

Kompakt gövdeli, kısa kuyruklu, sivri gagalı ve zarif yapılı bir batağandır. Üreme giysisinde oldukça dikkat çekicidir. Baş ve boğaz koyu, boyun ve gövdenin yanları sıcak kestane-kızıl tonlardadır. Gözden başın arkasına doğru uzanan parlak sarı-altın renkli süs tüyleri karakteristik “kulaklı” görünümünü oluşturur. Gözleri belirgin kırmızıdır. Üreme dışı giyside üst taraf koyu gri-siyah, alt taraf beyaz olur ve başta güçlü siyah-beyaz kontrast görülür. Yanakların büyük ölçüde beyaz olması ve koyu başlık kış giysisinde önemlidir. Karaboyunlu Batağan ile özellikle kış döneminde karıştırılabilir. Kulaklı Batağan daha düzgün sınırlı siyah-beyaz baş desenine, daha kalın ve düz görünümlü gagaya ve daha toplu bir baş yapısına sahiptir. Karaboyunlu Batağanın gagası ise daha ince ve hafif yukarı kalkık görünür. Suda gövdesi alçakta durur. Tehlike karşısında çoğunlukla uçarak uzaklaşmak yerine dalmayı tercih eder ve su altında son derece çeviktir. Uçuşta hızlı kanat çırpar; sudan havalanırken yüzeyde kısa bir koşu yapar.

Üreme döneminde küçük ve sığ tatlı su göllerini, bataklık göletlerini ve çevresinde saz veya diğer su bitkilerinin geliştiği sulak alanları tercih eder. Açık su ile yoğun kıyı bitki örtüsünün birlikte bulunduğu, sucul omurgasızlar bakımından zengin alanlar özellikle uygundur. Kuzeyde orman kuşağı içerisindeki küçük göllerden tundradaki sulak alanlara kadar farklı ortamlarda üreyebilir. Yuvası su üzerinde yüzen veya su bitkilerine tutturulmuş bir platform şeklindedir. Islak bitki parçalarından yapılan yuva çoğunlukla kıyıdaki korunaklı bitki örtüsünün içine gizlenir. Eşler yuva yapımı, kuluçka ve yavruların bakımına birlikte katılır. Küçük yavruların ebeveynlerin sırtına çıkarak taşınması türün dikkat çekici davranışlarındandır. Üreme dönemi dışında habitat tercihi değişir; kışın korunaklı deniz kıyıları, koylar, haliçler, lagünler ve büyük iç göller kullanılır. Türkiye'de görülen bireylerin büyük bölümü de bu tip kışlama alanlarında gözlenir. Suyun temizliği, yeterli açık su yüzeyi ve av miktarı uygun habitat seçiminde önem taşır.

Kulaklı Batağan sucul omurgasızlar ve küçük balıklarla beslenir; diyetinin ağırlığı mevsime ve bulunduğu su ortamına göre değişir. Üreme alanlarındaki tatlı sularda su böcekleri ve larvaları, küçük kabuklular, yumuşakçalar ve diğer omurgasızlar önemli yer tutar. Küçük balıklar, iribaşlar ve uygun büyüklükteki diğer su canlılarını da tüketir. Kışın deniz ve kıyı sularına geçtiğinde küçük balıklar ile denizel kabukluların beslenmedeki payı artabilir. Avlarının büyük bölümünü dalarak yakalar. Su yüzeyinden aniden dalıp güçlü ayak hareketleriyle su altında ilerler ve gördüğü avı takip eder. Beslenirken arka arkaya dalışlar yapabilir; dalışlar arasında kısa süre yüzeyde kalır. Zaman zaman su yüzeyindeki veya su bitkilerinin çevresindeki küçük canlıları da toplar. Yavrular ilk dönemlerinde ebeveynler tarafından küçük ve kolay yutulabilen su canlılarıyla beslenir. Diğer batağanlarda olduğu gibi kendi tüylerinden küçük parçaları yutması ve bunları yavrularına da vermesi ilginç bir davranıştır; bu tüylerin sindirilemeyen sert parçaların sindirim sisteminde kontrol edilmesine yardımcı olduğu düşünülmektedir. Tatlı sulardaki omurgasızlardan kışın kıyısal sulardaki balıklara kadar farklı besin kaynaklarından yararlanabilmesi, Kulaklı Batağanın yıl boyunca değişen su ortamlarına uyum sağlamasına olanak verir.