Ala Doğan

Ala Doğan, Doğu Avrupa'dan Balkanlar, Ukrayna ve güney Rusya üzerinden Kazakistan ve Orta Asya'nın batısına uzanan açık düzlüklerde üreyen, uzun mesafeli göçmen bir doğandır. Yaz sonunda üreme bölgelerini terk eden kuşlar Doğu Akdeniz ve Orta Doğu üzerinden Afrika'ya yönelir; kışı ağırlıklı olarak Afrika'nın güneyinde geçirir. Türkiye, türün Avrupa-Asya üreme alanları ile Afrika'daki kışlama bölgeleri arasında önemli bir geçiş ülkesidir. İlkbahar ve sonbahar göçlerinde özellikle açık arazilerde, bozkırlarda ve tarım alanlarında görülür; Tek bireyler görülebilmekle birlikte Ala Doğan diğer birçok doğanın aksine oldukça sosyaldir ve göç sırasında sürüler oluşturabilir. Akşamları uygun ağaçlık veya koruluklarda onlarca, hatta uygun koşullarda çok daha fazla bireyin ortak geceleme alanlarında toplanması karakteristiktir.

Ala Doğan zarif yapılı, uzun ve sivri kanatlı, küçük başlı bir doğandır. Erişkin erkek son derece karakteristiktir: gövde ve kanatlar genel olarak koyu kurşuni-gri, baş biraz daha açık gri, kuyruk altı ve bacak çevresindeki tüyler ise belirgin kızıl-kiremit rengidir. Göz çevresindeki çıplak deri, gaga tabanı ve ayaklar kırmızımsı-turuncu tonlarıyla koyu gövdeye güçlü kontrast oluşturur. Erişkin dişi tamamen farklı görünür; başı ve alt tarafı sıcak turuncu-kızıl, sırt ve kanatlar gri, alt taraf ise ince koyu çizgilidir. Göz çevresindeki koyu maske dişinin açık renkli başında belirginleşir. Genç bireyler kahverengimsi üst tarafları, açık alt tarafları ve yoğun boyuna çizgileriyle erişkinlerden ayrılır; ilk bakışta Delice Doğan veya Kerkenez gibi türlerle karıştırılabilir. Uçuş silueti uzun sivri kanatlar ve nispeten uzun kuyrukla ince ve çevik görünür. Havada böcek avlarken sık yön değiştirir, kısa süzülmeler ve hızlı kanat vuruşlarını art arda kullanır. Erkek, dişi ve gençlerin birbirinden oldukça farklı tüy desenleri nedeniyle yaş ve cinsiyet teşhisi arazide önemlidir.

Ala Doğan geniş görüş alanı sağlayan açık ve yarı açık habitatların kuşudur. Bozkırlar, doğal çayırlar, otlaklar, meralar, seyrek ağaçlı düzlükler, tarım arazileri ve tarla-çayır mozaiği başlıca yaşam alanlarıdır. Üreme bölgelerinde özellikle açık beslenme alanlarıyla yuva sağlayan ağaç kümelerinin bir arada bulunması önemlidir. Kendi yuvasını yapmaz; çoğunlukla ekin kargası başta olmak üzere kargagillerin terk edilmiş yuvalarını kullanır. Bu nedenle eski karga kolonilerinin bulunduğu koruluklar ve tarım arazilerindeki ağaç grupları üreme açısından büyük değer taşır. Uygun yerlerde çiftler birbirine yakın yuvalayarak gevşek koloniler oluşturabilir; yapay yuva kutularını da kabul eder. Göç sırasında habitat seçimi daha esnektir ve böcek yoğunluğunun yüksek olduğu tarlalar, sulak alan çevresindeki açık düzlükler ve otlaklar beslenme için kullanılabilir. Geceleme için güvenli ağaç grupları tercih edilir. Afrika'daki kışlama alanlarında savanlar ve geniş açık otlaklarda toplu halde bulunabilir. Tarımın yoğunlaşması, doğal çayırların kaybı, böcek miktarını azaltan pestisit kullanımı ve yuva sağlayan karga kolonilerinin ortadan kalkması türün üreme başarısını olumsuz etkileyen başlıca habitat sorunları arasındadır.

Ala Doğan diğer birçok doğandan farklı olarak beslenmesinde büyük ölçüde iri böceklere dayanır. Çekirgeler, cırcır böcekleri, kınkanatlılar, yusufçuklar ve çeşitli büyük uçucu böcekler başlıca avlarıdır. Böcekleri havada son derece çevik manevralarla yakalayabilir; avını pençeleriyle tutup uçuş sırasında gagasıyla yiyebilir. Ayrıca yerdeki böcekleri almak için alçaktan uçar veya direk, tel ve ağaç gibi tüneklerden av arar. Böceklerin azaldığı dönemlerde küçük kemirgenler, kertenkeleler, kurbağalar ve zaman zaman küçük kuşlar da beslenmeye katılabilir. Özellikle göç sırasında böceklerin toplandığı alanlarda çok sayıda Ala Doğan birlikte avlanabilir. Bu toplu beslenme davranışı, göç döneminde türün en dikkat çekici özelliklerinden biridir.