Orman Tırmaşıkkuşu

Orman Tırmaşıkkuşu, Avrupa'nın büyük bölümünden Rusya ve Sibirya üzerinden Doğu Asya'ya kadar uzanan geniş Palearktik kuşakta yaşayan bir orman kuşudur. Batıda Britanya ve İrlanda'dan başlayarak İskandinavya ve Orta Avrupa boyunca yayılır; doğuda Rusya'nın Pasifik kıyıları, Kore ve Japonya'ya kadar ulaşır. Güneyde dağılışı daha parçalıdır ve dağlık ormanlar boyunca Türkiye, Kafkasya, İran ve Orta Asya'nın bazı kesimlerine iner. Popülasyonların önemli bölümü yerleşiktir; ancak kuzeyde yaşayan bireyler sert kışlarda güneye veya daha alçak kesimlere hareket edebilir. Türkiye'de yerleşik ve üreyen, fakat dağılışı uygun ve olgun ormanlarla sınırlı bir türdür. Özellikle kuzey ve kuzeydoğudaki serin, olgun ormanlarda ve yüksek kesimlerde görülür. Bahçe Tırmaşıkkuşuyla aynı bölgede bulunduğu yerlerde Orman Tırmaşıkkuşu genellikle daha serin, yüksek ve iğne yapraklı ormanlara yönelir; bu habitat ayrımı birlikte bulundukları alanlarda belirginleşebilir.

Orman Tırmaşıkkuşu küçük, ince gövdeli, uzun ve hafif aşağı kıvrık gagalı, sert kuyruk teleklerine sahip bir gövde tırmanıcısıdır. Üst tarafları kahverengi, siyahımsı ve açık krem çizgi ve beneklerden oluşan karmaşık bir desen taşır; bu renklenme ağaç kabuğu üzerinde son derece etkili bir kamuflaj sağlar. Sağrı daha sıcak kızıl-kahverengi, alt taraflar ise çoğunlukla temiz beyazdır. Gözün üzerinde belirgin, uzun ve açık renkli bir kaş çizgisi bulunur. Gaga Bahçe Tırmaşıkkuşuna göre genellikle daha kısa ve ince görünür. Arka parmağın tırnağı belirgin biçimde uzundur ve tırmanırken güçlü tutunmaya yardımcı olur. Erkek ve dişi birbirine çok benzer; gençler daha benekli görünebilir. Bahçe Tırmaşıkkuşuyla ayrımı Avrupa'daki en güç teşhislerden biridir. Orman Tırmaşıkkuşunda alt taraflar genellikle daha beyaz, kaş daha belirgin, gaga daha kısa ve arka tırnak daha uzundur; kanattaki açık-koyu desenin biçimi de yardımcıdır. Bununla birlikte özellikler örtüşebildiğinden ses çoğu zaman en güvenilir ayrım aracıdır. Ağaç gövdesinin altından başlayıp kısa sıçramalarla yukarı doğru spiral çizerek ilerler; sert kuyruğunu gövdeye dayayarak destek alır. Ağacın üstüne ulaştığında başka bir gövdenin alt kısmına uçar ve yeniden tırmanır. Sıvacı gibi gövdeden baş aşağı inmez.

Orman Tırmaşıkkuşu olgun ağaçların bulunduğu serin yaprak döken, karışık ve iğne yapraklı ormanlarda yaşar. Yayılışının kuzey ve dağlık bölümlerinde ladin, göknar ve çam ormanları özellikle önemlidir; başka bölgelerde kayın, huş ve diğer geniş yapraklı ağaçların bulunduğu yaşlı ormanları da kullanır. Beslenebilmesi için kalın ve çatlak kabuklu gövdelerin, yuvalayabilmesi için ise gevşemiş kabukların, yarıkların ve doğal boşlukların bulunması önem taşır. Genç ve tekdüze ağaçlandırmalarda, yaşlı gövdelerin bulunduğu doğal ormanlara göre daha seyrek olabilir. Büyük parklar ve yaşlı ağaçlı bahçelerde de görülebilir. Yuvasını çoğunlukla gövde ile gevşek kabuk arasındaki dar boşluğa, bir ağaç çatlağına veya uygun kovuğa kurar. Yuva ince dallar, kabuk parçaları ve kuru bitkilerden hazırlanır; iç bölümü yosun, tüy ve yumuşak liflerle döşenir. Kışın küçük orman kuşlarının karma sürülerine katılabilir, ancak beslenirken yine büyük ölçüde ağaç gövdelerine bağlı kalır.

Orman Tırmaşıkkuşunun beslenmesinin temelini ağaç kabuğunda yaşayan küçük omurgasızlar oluşturur. Örümcekler, küçük sinekler, kınkanatlılar, karıncalar, böcek yumurtaları, larvalar ve pupalar başlıca avları arasındadır. İnce ve kıvrık gagasını kabuk çatlaklarına sokarak yüzeyden görülmeyen avları çıkarır. Beslenmeye çoğunlukla gövdenin alt kısmından başlar ve ağacı yukarı doğru sistemli biçimde tarar; kalın dalların yüzeylerini de araştırabilir. Yavruların beslenmesinde böcekler ve özellikle örümcekler önemli yer tutar. Kışın omurgasızların azalmasıyla küçük tohumlardan da yararlanabilir, ancak beslenmesinin temelini hayvansal besinler oluşturur. Ağaç kabuğuna bağlı bu uzmanlaşmış beslenme biçimi nedeniyle yaşlı ve pürüzlü gövdeler tür için özellikle değerlidir.