Paçalı Baykuş

Paçalı Baykuş, Kuzey Yarımküre'nin serin ve soğuk orman kuşağında geniş fakat parçalı bir dağılıma sahiptir. Avrupa'da İskandinavya'dan Baltık ülkeleri ve Rusya'ya kadar uzanan boreal ormanlarda yaygındır; Orta ve Güney Avrupa'da ise Alpler, Karpatlar ve Balkanlar gibi yüksek dağlardaki iğne yapraklı ormanlarda daha yerel olarak bulunur. Asya'daki dağılımı Sibirya üzerinden doğuya kadar devam eder; Kuzey Amerika'da da geniş bir alanda yaşar. Türün büyük bölümü yerleşiktir ancak özellikle genç bireyler ve kuzeyde yaşayan kuşlar, kemirgenlerin azaldığı yıllarda daha uzun mesafeli hareketler yapabilir. Türkiye dağılımının güney sınırındaki ülkelerden biridir ve Paçalı Baykuş burada çok seyrek ve yerel olarak görülür. Uygun habitatlar esas olarak yüksek kesimlerdeki olgun iğne yapraklı ve karışık ormanlarla sınırlıdır. Gececi ve sessiz yaşam biçimi nedeniyle bulunduğu bölgelerde bile kolay fark edilmez; varlığı çoğunlukla üreme döneminde erkeklerin gece boyunca tekrarladığı ötüş sayesinde belirlenir.

Paçalı Baykuş küçük, kompakt gövdeli, büyük başlı ve kısa kuyruklu bir baykuştur. Başının gövdeye oranla iri görünmesi ve belirgin yüz diski karakteristiktir. Yüz açık beyazımsı-gri renkte, çevresi koyu beneklerle sınırlanmıştır. Gözler parlak sarıdır ve yüzün açık zemini üzerinde güçlü biçimde belirginleşir. Başın üst kısmı ve sırt koyu kahverengi zemin üzerinde çok sayıda beyaz benek taşır. Alt taraflar beyazımsı zemin üzerine kahverengi çizgi ve lekelerle desenlidir. Kulak püskülleri bulunmaz ve baş yuvarlak görünür. Gaga açık sarımsı renktedir. Adını aldığı bacak ve ayakları yoğun tüylerle kaplıdır; bu özellik soğuk iklim koşullarında yaşayan tür için önemli bir uyumdur. Erkek ve dişi tüy deseni bakımından birbirine benzer. Genç bireyler erişkinlerden belirgin biçimde farklıdır; daha tekdüze koyu kahverengi görünür ve erişkinlerdeki belirgin beyaz benekler daha az gelişmiştir. Uçuşu hızlı ve doğrudandır, ağaçların arasında çevik biçimde hareket eder. Kukumavdan daha iri başlı ve farklı yüz desenli, İshakkuşundan ise kulak püsküllerinin bulunmaması ve yuvarlak başıyla kolayca ayrılır.

Paçalı Baykuş ağırlıklı olarak olgun iğne yapraklı ve karışık ormanların türüdür. Kuzeyde geniş ladin, çam ve köknar ormanlarında yaşarken dağılımının güney kesimlerinde çoğunlukla serin, yüksek rakımlı dağ ormanlarına çekilir. Yaşam alanında sık ağaç örtüsünün yanında küçük açıklıkların bulunması önemlidir; kuş gündüz yoğun ağaçlıkta saklanırken geceleri açıklıklarda ve orman kenarlarında avlanır. Üreme için doğal ağaç kovuklarına veya özellikle büyük ağaçkakanların açtığı eski yuva deliklerine bağımlıdır. Kendi yuva boşluğunu açamaz. Bu nedenle yaşlı ve kovuklu ağaçların bulunduğu ormanlar tür açısından özel önem taşır. Uygun bölgelerde yerleştirilen yuva kutularını da kullanabilir. Gündüz saatlerini çoğunlukla gövdeye yakın bir dalda veya sık yapraklar arasında hareketsiz geçirir. Üreme döneminde erkek uygun kovuk çevresinde ötüşle alanını duyurur. Dişi kuluçkayla ilgilenirken erkek besin sağlar; yavrular büyüdükçe av ihtiyacı hızla artar. Yaşam alanı seçimi hem uygun yuva kovuklarının hem de yeterli küçük memeli popülasyonlarının bulunmasına bağlıdır.

Paçalı Baykuşun beslenmesinin temelini küçük memeliler oluşturur. Tarla fareleri, orman fareleri ve sivri fareler en sık yakaladığı avlar arasındadır. Kuzey bölgelerinde küçük kemirgenlerin dönemsel bolluğu üreme başarısını ve yerel hareketlerini güçlü biçimde etkiler. Kemirgenlerin az olduğu zamanlarda küçük ötücü kuşları da avlayabilir. Avlanmaya genellikle hava karardıktan sonra başlar. Bir dal üzerinde sessizce bekleyerek çevresini dinler, avın yerini belirlediğinde kısa ve hızlı bir uçuşla üzerine iner. Çok gelişmiş işitme duyusu sayesinde karanlıkta ve bitki örtüsü altında hareket eden küçük memelileri saptayabilir. Yakalanan avların bir bölümünü hemen tüketirken fazlasını ağaç kovuklarında veya dallarda saklayabilir. Bu besin depoları özellikle soğuk gecelerde ve yavru büyütme döneminde yararlıdır.