Poyrazkuşu

Poyrazkuşu, Avrupa'nın büyük bölümünden Kuzey Afrika kıyılarına, Türkiye ve Karadeniz çevresinden Orta Asya'ya kadar uzanan geniş bir coğrafyada görülen iri bir kıyı kuşudur. Avrupa'nın kuzey ve doğusundaki popülasyonların önemli bölümü göçmenken daha ılıman kıyılarda yaşayan bazı topluluklar yerleşik veya kısa mesafeli hareketler yapar. Üreme sonrasında çok sayıda birey haliçlere, geniş çamurluklara ve gelgit kıyılarına yönelerek büyük sürüler oluşturabilir. Kuzeyde üreyen kuşların bir bölümü kışı Batı Avrupa, Akdeniz ve Afrika kıyılarında geçirir. Türkiye'de deniz kıyıları, deltalar, lagünler ve uygun iç sulak alanlarda görülebilir; göç dönemlerinde farklı kıyı bölgelerinde karşılaşılabilir. Tür yalnızca deniz kıyılarına bağlı değildir. Yayılışının bazı bölümlerinde nehir kıyıları, göl çevreleri, çayırlar ve tarım arazilerinde de ürer. Üreme döneminde çiftler daha dağınık ve bölgeci davranırken kışın zengin beslenme alanlarında yüzlerce bireyin bir araya geldiği topluluklar oluşabilir.

Yaklaşık 40–45 cm uzunluğunda, güçlü gövdeli ve kolay tanınan bir kıyı kuşudur. Kanat açıklığı yaklaşık 80–86 cm'ye ulaşır, erişkinlerin ağırlığı çoğunlukla 450–650 gram civarındadır. Baş, boyun ve sırt siyah; karın ve göğsün alt bölümü beyazdır. Uzun, düz ve güçlü gaga parlak turuncu-kırmızı, bacaklar pembemsi, gözler ise kırmızıdır. Uçuş sırasında kanat boyunca uzanan geniş beyaz bant ile beyaz kuyruk sokumu belirginleşir. Erkek ve dişi birbirine çok benzer; dişiler ortalama olarak biraz daha iri olabilir ve gagaları daha uzun olabilir. Genç kuşlarda sırt tüylerinin kenarları daha kahverengimsi, gaga ucu koyu ve bacaklar daha soluktur. Gaga yalnızca uzun değil, aynı zamanda son derece güçlü ve farklı avları işlemeye uyarlanmış bir araçtır. Bazı bireyler çift kabukluları gagalarını kabukların arasına sokarak açarken bazıları kabuğu darbelerle kırar. Yüksek ve keskin, borumsu çağrıları özellikle uçuş sırasında dikkat çeker. Üreme dönemindeki karşılıklı ve hızlanan ses dizileri oldukça karakteristiktir.

Poyrazkuşu özellikle deniz kıyıları, haliçler, gelgit düzlükleri, çamurluklar, kumlu ve çakıllı sahiller, kayalık kıyılar, adalar ve tuzlu bataklıklarla ilişkilidir. Bununla birlikte nehir ve göl kıyıları, çakıl adaları, nemli çayırlar, meralar ve tarım arazileri gibi iç kesim habitatlarında da üreyebilir. Yuvası oldukça basittir; açık zeminde oluşturulan sığ bir çukur çoğu zaman küçük taşlar, kabuk parçaları veya kuru bitkilerle çevrilir. Genellikle 2–3 yumurta bırakılır ve kuluçkaya erkek ile dişi birlikte katılır. Kuluçka yaklaşık 24–27 gün sürer. Yumurtadan çıkan yavrular hareketlidir ve kısa sürede yuvadan ayrılabilir; ancak birçok kıyı kuşunun yavrusundan farklı olarak uzun süre ebeveynlerinin getirdiği besinlerden de yararlanırlar. Uçabilecek duruma gelmeleri yaklaşık beş hafta sürer. Erişkinler aynı üreme alanlarına ve hatta aynı yuva çevresine yıllarca dönebilir. Kış döneminde habitat seçimini büyük ölçüde besin miktarı belirler; çift kabukluların bol bulunduğu haliç ve kıyı düzlükleri çok büyük toplulukları barındırabilir.

Poyrazkuşunun beslenmesinde midyeler, deniz tarakları ve diğer çift kabuklu yumuşakçalar önemli yer tutar. Bunun yanında deniz solucanları, karındanbacaklılar, kabuklular ve çeşitli küçük omurgasızları tüketir. İç kesimlerde beslenen bireyler özellikle toprak solucanları ve böcek larvalarından yararlanır. Güçlü gagası farklı av türlerine göre değişen yöntemlerle kullanılır. Kabukları hafifçe açık bir çift kabuklunun arasına gaga ucunu hızla sokarak kaslarını kesebilir veya kapalı kabuğu art arda darbelerle kırabilir. Yumuşak zemindeki solucanları ise gagasını çamura veya toprağa batırarak çıkarır. Bireyler belirli av açma tekniklerinde uzmanlaşabilir ve bu beceriler zaman içerisinde gelişir. Yavrular kabuklu avları başlangıçta erişkinler kadar etkili işleyemediğinden ebeveynlerinin sağladığı besine uzun süre bağımlı kalabilir. Gelgit bölgelerinde beslenme zamanı su hareketleriyle yakından ilişkilidir; sular çekildiğinde ortaya çıkan çamurluklara dağılan kuşlar, yükselen suyla birlikte dinlenme alanlarına çekilir. Kışın çift kabuklu stoklarındaki azalma, kuşların kondisyonunu ve hayatta kalma başarısını doğrudan etkileyebilecek kadar önemlidir.