Alaca Çinte

Alaca Çinte, Kuzey Yarımküre'nin Arktik kuşağında çevresel olarak yayılış gösteren, soğuk iklimlere son derece iyi uyum sağlamış bir ötücüdür. Üreme alanları Grönland, İzlanda ve İskandinavya'nın kuzeyinden Rusya ve Sibirya boyunca Bering Boğazı'na, ayrıca Alaska, Kanada ve Arktik adalarına kadar uzanır. Dünyanın en kuzeyde üreyebilen ötücü kuşlarından biridir. Sonbaharda kutup bölgelerinden güneye çekilir ve Avrupa, Asya ile Kuzey Amerika'nın daha ılıman açık arazilerinde kışlar. Erkekler ilkbaharda henüz kar örtüsü kalkmadan üreme bölgelerine ulaşarak uygun yuva alanlarını tutar; dişiler genellikle daha sonra gelir. Türkiye normal kışlama alanlarının oldukça güneyinde kaldığından Alaca Çinte ülkemizde nadir bir kış konuğudur. Özellikle sert kuzey kışlarında veya güçlü hava sistemlerinin ardından açık kıyılar, tarlalar ve yüksek rakımlı çıplak arazilerde rastlantısal olarak görülebilir. Üreme dönemi dışında sosyal bir türdür ve küçük gruplardan yüzlerce bireylik sürülere kadar değişen topluluklar oluşturabilir.

Alaca Çinte mevsime göre oldukça farklı görünebilen, güçlü siyah-beyaz kanat deseniyle karakteristik bir kuştur. Üreme dönemindeki erkek büyük ölçüde parlak beyazdır; sırt, kanat uçları ve kanadın bazı bölümleri siyahtır. Bu keskin siyah-beyaz desen özellikle uçuş sırasında son derece dikkat çekicidir. Dişi daha koyu ve gri-kahverengi tonlarda olup baş ve sırtında daha fazla koyu alan taşır. Sonbahar ve kış giysisinde her iki eşeyin baş, sırt ve göğüs çevresinde sıcak sarımsı-kahverengi veya pas rengi tonlar belirir; buna rağmen kanatlardaki geniş beyaz alanlar korunur. İlkbaharda özellikle erkeklerin beyazlaşması yalnızca yeni tüylerin çıkmasıyla gerçekleşmez; kış tüylerinin kahverengi uçlarının zamanla aşınması alttaki temiz siyah ve beyaz desenin ortaya çıkmasını sağlar. Gaga kısa ve konik, kanatlar uzun ve sivridir. Uçuşta kanatlardaki geniş beyaz alanlar ve kuyruktaki beyazlık güçlü tanı işaretleridir. Yerde genellikle hızlı adımlarla koşar. Sürüler havalandığında siyah-beyaz kanatların toplu olarak parlaması uzaktan bile fark edilebilir. Çağrıları kısa ve berraktır; erkeğin üreme ötüşü ise melodik ve akıcı notalardan oluşur.

Üreme döneminde Alaca Çinte Arktik tundranın en sert ve açık habitatlarını kullanır. Kayalık tundralar, taş yığınları, kıyı kayalıkları, uçurumlar, çıplak dağ yamaçları ve kar alanlarının çevresindeki taşlık bölgeler başlıca üreme ortamlarıdır. Kesintisiz ıslak tundradan çok yuva için kaya çatlaklarının bulunduğu kuru ve taşlık alanları tercih eder. Yuva çoğunlukla kayalar arasındaki derin bir yarık veya kovuğun içine yerleştirilir; bazı bölgelerde insan yapılarındaki uygun boşluklar da kullanılabilir. Dişi yosun, kuru ot ve ince köklerden fincan biçimli yuva yapar, içini tüy ve hayvan kılları gibi iyi yalıtım sağlayan malzemelerle kaplar. Yuvanın derin bir kaya kovuğunda bulunması yırtıcılara karşı koruma sağlarken Arktik soğuk nedeniyle yalıtımı özellikle önemli hale getirir. Kuluçka sırasında erkek dişiye besin taşıyabilir. Üreme dönemi dışında habitat seçimi tamamen değişir; açık tarlalar, anızlar, kısa otlu düzlükler, kumullar, göl ve deniz kıyıları, yol kenarları ve rüzgârın karı süpürerek zemini açtığı alanlar kullanılır. Kışın ağaç ve yoğun çalılıktan büyük ölçüde kaçınır ve geniş, açık arazilerde sürüler halinde dolaşır.

Alaca Çinte yılın büyük bölümünde tohumlarla beslenirken üreme döneminde böcek ve diğer omurgasızların payı belirgin biçimde artar. Kışın otların, sazların ve çeşitli yabani bitkilerin tohumlarını çoğunlukla yerde toplar; tarım alanlarında dökülmüş tahıllardan da yararlanabilir. Karla kaplı bölgelerde rüzgârın açtığı çıplak zeminler önemli beslenme noktalarıdır. Yazın sinekler, kınkanatlılar, tırtıllar, diğer böcekler ve örümcekler diyete katılır. Yavruların beslenmesinde protein bakımından zengin omurgasızlar özellikle önemlidir. Besin ararken yerde yürür veya koşar, zaman zaman bitki üzerindeki tohumlara ulaşmak için kısa sıçramalar yapar. Kış sürüleri açık arazide sürekli yer değiştirerek yeni beslenme alanlarını araştırabilir. Tohum ağırlıklı kış beslenmesinden omurgasız ağırlıklı üreme diyetine geçebilmesi, Alaca Çintenin Arktik bölgenin kısa fakat besin açısından zengin yazından etkin biçimde yararlanmasını sağlar.