Sarıasma

Sarıasma, Avrupa'nın batı ve güney kesimlerinden Orta ve Doğu Avrupa üzerinden Anadolu, Kafkasya, Rusya'nın güneyi ve Orta Asya'nın batısına kadar uzanan geniş bir üreme dağılımına sahip göçmen bir ötücüdür. Kuzey Avrupa'da daha seyrek ve yerel görülürken ılıman ve sıcak bölgelerde uygun ağaçlık habitatlarda daha yaygındır. Uzun mesafeli göçmendir; Avrupa ve Batı Asya'daki üreme alanlarını yaz sonunda terk ederek Sahra'nın güneyindeki Afrika'ya gider ve kışı çoğunlukla tropikal Afrika'da geçirir. İlkbaharda yeniden kuzeye dönerek üreme bölgelerine ulaşır. Türkiye türün önemli üreme ve göç coğrafyası içindedir. Marmara, Ege, Akdeniz, Karadeniz, İç Anadolu'nun uygun kesimleri ile Doğu ve Güneydoğu Anadolu'daki ağaçlık vadilerde görülebilir. İlkbahar göçünde yeni gelen erkeklerin güçlü ötüşleri özellikle dikkat çekicidir. Sonbaharda güneye yönelen bireyler bahçeler, meyvelikler ve kıyı ağaçlıklarında da görülebilir. Parlak renklerine rağmen yaprakların arasında şaşırtıcı derecede iyi gizlendiğinden çoğu zaman görülmeden önce sesiyle fark edilir.

Sarıasma güçlü gövdeli, nispeten uzun kanatlı, sivri ve kırmızımsı gagalı, renkleri son derece karakteristik bir kuştur. Erişkin erkek parlak altın sarısı gövdesi ve siyah kanatlarıyla Türkiye'deki diğer ötücülerden kolayca ayrılır. Göz ile gaga arasında ince siyah bir çizgi bulunur; kanatlar büyük ölçüde siyah olmakla birlikte sarı ayrıntılar taşır. Kuyruk siyah ve sarının oluşturduğu belirgin bir desene sahiptir. Dişi çok daha farklı görünür: üst taraf yeşilimsi-sarı veya zeytin tonlarında, alt taraf daha açık renkli ve ince koyu çizgilidir. Kanatlar kahverengimsi-zeytin tonlarında olduğundan yapraklı ağaçlarda güçlü bir kamuflaj sağlar. Genç bireyler dişiye benzer fakat daha soluk ve belirgin çizgili olabilir. Erkeklerin parlak sarı rengi bile güneşli yaprak örtüsünde beklenenden zor fark edilir. Uçuşu güçlü, hızlı ve hafif dalgalıdır; ağaçlar arasında uzun ve doğrudan geçişler yapabilir. Çoğunlukla ağacın orta ve üst katmanlarında kaldığı için yerde nadiren görülür. En karakteristik özelliği berrak, flüt benzeri ve melodik ötüşüdür. Birkaç güçlü heceden oluşan bu ses oldukça uzak mesafeden duyulabilir. Bunun yanında sert, kedi sesini andıran alarm ve temas çağrıları da çıkarır. Dişi ve gençlerin renkleri farklı olsa da güçlü gaga, gövde yapısı ve davranışları teşhise yardımcı olur.

Sarıasma özellikle geniş yapraklı, yüksek ve olgun ağaçların bulunduğu açık veya yarı açık ağaçlık habitatları tercih eder. Nehir ve dere boylarındaki kavak, söğüt ve diğer yaprak döken ağaç toplulukları, seyrek meşe ormanları, orman kenarları, koruluklar, büyük meyve bahçeleri, parklar ve tarımsal alanlar arasındaki ağaç şeritleri başlıca yaşam ortamlarıdır. Çok sık ve karanlık ormanın iç kesimlerinden ziyade güneş alan, yüksek ağaçlarla açıklıkların yan yana bulunduğu alanlarda daha elverişli koşullar bulur. Türkiye'de özellikle akarsu vadilerindeki olgun ağaçlıklar önemli üreme habitatları oluşturabilir. Yaşamının büyük bölümünü ağaçların taç katında geçirir; burada hem beslenir hem de yuvasını kurar. Yuva son derece karakteristiktir. Dişi tarafından ince dalların uçlarına yakın yatay bir dal çatalının arasına asılan derin bir sepet biçiminde yapılır. Bitkisel lifler, ince otlar, kabuk parçaları ve benzeri esnek malzemeler dallara örülerek sağlamlaştırılır; böylece yuva iki dal arasında asılı durur. Yaprak örtüsü yuvayı yukarıdan ve yandan gizler. Erkek üreme döneminde ağaç tepelerinden ötüşüyle alanını duyurur. Üreme sonrasında aile grupları çevredeki meyve veren ağaçlara ve besin bakımından zengin bahçelere geçebilir. Yaşlı ağaçların ve nehir kenarı koruluklarının kaldırılması uygun yuvalama alanlarını azaltırken, farklı yaşta ağaçların bulunduğu kesintisiz yeşil koridorlar tür için değerli habitat oluşturur.

Sarıasma hem hayvansal hem bitkisel besinlerden yararlanır. İlkbahar ve üreme döneminde tırtıllar, kınkanatlılar, çekirgeler, çeşitli böcek larvaları ve örümcekler beslenmesinde önemli yer tutar. Avlarını çoğunlukla ağaçların yaprakları ve ince dalları arasında toplar; iri böcekleri kısa uçuşlarla havada da yakalayabilir. Yaz ilerledikçe kiraz, dut, incir ve benzeri yumuşak meyveler ile yabani ağaç ve çalıların meyveleri diyette daha fazla yer almaya başlar. Göç öncesinde enerji depolayan bireyler meyve bakımından zengin alanlarda yoğunlaşabilir. Yavruların beslenmesinde ise protein bakımından zengin böcekler ve özellikle yumuşak gövdeli larvalar önemli bir paya sahiptir.