Sazhorozu

Sazhorozu, Doğu Akdeniz'den Güney ve Güneydoğu Asya'ya kadar uzanan geniş bir coğrafyada yaşayan iri bir su kuşudur. Günümüzde ayrı tür olarak değerlendirilen Porphyrio poliocephalus'un dağılımı Türkiye'nin güneyinden Orta Doğu, Irak ve İran üzerinden Hint alt kıtasına, Sri Lanka'ya ve Güneydoğu Asya'nın bazı kesimlerine kadar devam eder. Yayılış alanının büyük bölümünde yerleşik veya kısa mesafeli hareketler yapan popülasyonlar bulunur. Türkiye türün batıdaki doğal yayılış sınırlarından biridir. Özellikle Akdeniz kıyısındaki deltalar, büyük sazlıklar ve Güney Anadolu'nun uygun tatlı su sulak alanlarında görülür; ayrıca Ege, İç Anadolu ve Karadeniz'deki bazı sulak alanlarda da kayıtları vardır. Türkiye'de uygun habitatlarda üreyen yerleşik bir türdür. Yerel hareketleri su koşullarına göre değişebilir. Türkiye'deki başlıca yaşam alanları, geniş sazlıkların yıl boyunca su tutabildiği kıyı ovaları ve deltalarla ilişkilidir.

Sazhorozu iri gövdeli, uzun bacaklı, çok uzun parmaklı ve güçlü gagalı bir su kuşudur. Erişkinlerde gövde koyu mavi, morumsu mavi ve lacivert tonlarının birleşiminden oluşur; baş ve boyun daha açık, grimsi mavi görünür. Sırt ve kanat üstleri ışığa göre mavi-yeşil veya koyu turkuaz tonları gösterebilir. En dikkat çekici özelliklerinden biri kalın, parlak kırmızı gagası ve alnına doğru uzanan kırmızı alın kalkanıdır. Bacaklar kırmızımsı veya pembe tonlarda, parmaklar son derece uzun ve güçlüdür. Kuyruk kısa ve koyudur; kuyruk altındaki belirgin beyaz tüyler özellikle kuş yürürken veya kuyruğunu kaldırdığında kolayca görülür. Cinsiyetler görünüş bakımından birbirine oldukça benzer. Genç bireyler daha soluk, gri-kahverengi ve mat renklidir; gaga ile alın kalkanındaki kırmızı renk erişkinlerdeki kadar canlı değildir. Uzun parmakları sayesinde yüzen bitkilerin ve sazların üzerinde ağırlığını dağıtarak hareket edebilir. Uçuşu ilk kalkışta ağır görünse de havalandıktan sonra güçlüdür; uçarken uzun bacak ve ayaklarını geriye uzatır. Güçlü ayaklarını yalnızca hareket etmek için değil, besinleri kavrayıp gagasına götürmek için de kullanması karakteristiktir. Tehlike hissettiğinde çoğu zaman açık suya uçmak yerine hızla sazların arasına çekilir.

Sazhorozu yoğun su bitkileriyle kaplı tatlı ve hafif acı sulak alanlara güçlü biçimde bağlıdır. Geniş sazlıklar, kamışlıklar, göl ve lagün kıyıları, bataklıklar, deltalar, nehir ağızları, sulama kanalları ve bitki örtüsü zengin sığ göletler başlıca yaşam alanlarını oluşturur. Özellikle saz, kamış ve diğer iri su bitkilerinin açık su parçalarıyla mozaik oluşturduğu alanları tercih eder. Yoğun bitki örtüsü saklanma, yuvalama ve geceleme imkânı sağlarken açık sığlıklar beslenme alanı olarak kullanılır. Uzun parmaklarıyla saz gövdelerine tutunabilir, eğilmiş bitkiler üzerinde ilerleyebilir ve yüzen yaprakların arasında rahatça dolaşabilir. Yuvasını çoğunlukla yoğun sazlıkların içinde, su seviyesinin hemen üzerinde bitkisel malzemeden oluşturur. Sazlıkların tamamen temizlenmesi, sulak alanların kurutulması, su rejiminin ani değiştirilmesi ve kıyıların yoğun biçimde dönüştürülmesi türün barınma ve üreme alanlarını azaltır. Buna karşılık bitki örtüsü zengin, sakin ve sığ sulak alanlarda insan varlığına belirli ölçüde uyum sağlayabilir.

Sazhorozu hepçil olmakla birlikte beslenmesinde bitkisel kaynaklar önemli yer tutar. Saz ve diğer su bitkilerinin genç sürgünlerini, yumuşak gövdelerini, yapraklarını, köklerini ve tohumlarını tüketir. Güçlü gagasıyla bitki parçalarını koparabilir; uzun parmaklarıyla tuttuğu besini ayağını adeta bir el gibi kullanarak gagasına götürebilir. Bunun yanında böcekler, solucanlar, yumuşakçalar ve diğer küçük omurgasızlardan da yararlanır. Fırsat bulduğunda küçük balıklar, kurbağalar, küçük sürüngenler, kuş yumurtaları ve yavruları gibi hayvansal besinleri de alabilir. Besinini çoğunlukla sazlık kenarlarında, yüzen bitkilerin üzerinde ve sığ sularda yürüyerek arar. Diyeti mevsime ve bulunduğu sulak alandaki besin bolluğuna göre değişir.