Sülün

Sülün, doğal yayılışı Karadeniz'in doğu kıyıları ve Kafkasya'dan Orta Asya üzerinden Çin, Kore ve Rusya'nın Uzak Doğusu'na kadar uzanan geniş bir Asya türüdür. Av kuşu olarak Avrupa, Kuzey Amerika ve başka bölgelere taşınmış, doğal alanı dışında kalıcı popülasyonlar oluşturmuştur. Coğrafi formlar arasında erkeklerin boyun halkası ve renklerinde farklılıklar görülür. Türkiye doğal yayılışının batı ucundaki ülkelerden biridir. Özellikle Karadeniz ve Marmara'nın kuzeyindeki alçak, nemli ve çalılık alanlarda yerel topluluklar bulunur. Samsun çevresi türle uzun süredir ilişkilidir ve burada üretim çalışmaları da yapılmaktadır. Sinop, Sakarya, Kocaeli ve İstanbul'un kuzey kesimleri gibi bölgeler de Türkiye dağılışı içinde anılmıştır. Üretme istasyonlarından yapılan salımlar nedeniyle bazı yerel kayıtların kökeni dikkatle değerlendirilmelidir. Tür genel olarak yerleşiktir; uzun mesafeli düzenli göç yapmaz.

Sülünde erkek ve dişi arasındaki görünüş farkı son derece belirgindir. Erişkin erkek uzun ve sivri kuyruğu, parlak renkleri ve iri görünüşüyle hemen tanınır. Baş ve boyun çoğunlukla metalik koyu yeşil, mavi veya mor yansımalar gösterir; göz çevresinde parlak kırmızı, tüysüz deri bulunur. Başın arkasındaki tüyler kur sırasında kabartılabilir. Göğüs ve gövde bakırımsı kızıl, altın, kestane ve koyu renklerin pullu deseninden oluşur. Bazı coğrafi formlarda boynu çevreleyen belirgin beyaz halka bulunurken bazılarında halka yoktur veya kesintilidir. Uzun kuyruk açık kahverengi zemin üzerinde düzenli koyu enine bantlar taşır. Dişi kum rengi-kahverengi, yoğun benekli ve çizgilidir; bu desen güçlü kamuflaj sağlar. Kuyruğu erkeğinkinden kısa olsa da yine belirgin biçimde uzundur. Gençler başlangıçta dişiye benzer, genç erkeklerde parlak erişkin tüyleri zamanla gelişir. Tehlikede önce koşarak örtüye kaçar; havalandığında gürültülü ve güçlü kanat vuruşlarıyla hız kazanır. Erkeğin üreme dönemindeki sert, iki heceli ötüşünü çoğu zaman hızlı kanat çırpma sesi izler.

Sülün, tekdüze sık ormandan çok açık alanlarla yoğun örtünün yan yana bulunduğu mozaik habitatları tercih eder. Nehir ve dere kenarındaki çalılıklar, sazlıkların çevresi, orman kenarları, fundalıklar, küçük ağaçlıklar, tarım arazileri ve tarlalar arasındaki çit-çalı şeritleri uygun yaşam ortamlarıdır. Türkiye'deki doğal dağılımında özellikle Karadeniz kıyı kuşağındaki nemli, alçak araziler; suya yakın çalılıklar ve tarım alanlarıyla parçalanmış ağaçlıklar önem taşır. Habitat araştırmaları ekili alan, çalılık ve küçük ağaçlıkların birlikte bulunmasının önemini göstermektedir. Gündüzün önemli bölümünü yerde geçirir; tehlikede saklanabileceği yoğun örtünün yakınında beslenmeyi tercih eder. Geceyi yırtıcılardan korunmak amacıyla ağaç dallarında geçirebilir. İlkbaharda erkekler alan tutar ve birden fazla dişiyle eşleşebilir. Yuva dişi tarafından yerde, uzun otlar, tahıl, çalı veya başka yoğun bitki örtüsü içinde açılan sığ bir çukura kurulur ve kuru bitkilerle döşenir. Kuluçka ve yavru bakımı dişinin sorumluluğundadır; civcivler kısa sürede yürüyüp beslenebilir. Tarla kenarları ve çalılık şeritlerin kaldırılması habitat kalitesini düşürür; çeşitli tarım mozaiği ise saklanma ve beslenme alanı sağlar.

Sülün hepçildir ancak erişkinlerin beslenmesinde bitkisel kaynaklar ağırlıktadır. Tahıl taneleri, yabani bitki tohumları, meyveler, filizler, yapraklar, kök parçaları ve tarım ürünlerinin döküntüleri tüketilir. Sonbahar-kış döneminde tohum ve tahılların önemi artar. Böcekler, örümcekler, solucanlar, salyangozlar ve diğer küçük omurgasızlar özellikle civcivler için önemlidir; yaşamlarının ilk haftalarında hızlı gelişmeleri için protein bakımından zengin böcekleri yoğun biçimde tüketirler. Besinini çoğunlukla yerde yürüyerek arar; güçlü ayaklarıyla yaprak örtüsünü ve gevşek toprağı eşeleyerek tohumları ve omurgasızları ortaya çıkarır. Hasat sonrası tarlalarda kalan tahıllardan da yararlanır.