Sümsükkuşu

Sümsükkuşu, Kuzey Atlantik’in karakteristik ve en iri deniz kuşlarından biridir. Üreme alanları Atlantik’in iki yakasında, çoğunlukla sarp kıyılar ve açık deniz adalarında yoğunlaşır. Avrupa’da İzlanda, Norveç, Britanya Adaları, İrlanda, Fransa ve Almanya çevresinde önemli kolonileri bulunur; Kuzey Amerika’da ise Kanada’nın doğu kıyılarında ürer. Üreme dönemi dışında geniş alanlara dağılarak Kuzey Atlantik boyunca güneye iner; Batı Avrupa kıyıları, İber Yarımadası ve kuzeybatı Afrika açıklarına ulaşır. Bazı bireyler Cebelitarık üzerinden Akdeniz’e girer. Türkiye, türün düzenli üreme ve temel kışlama alanlarının dışında kalır; Sümsükkuşu ülkemizde seyrek görülen bir ziyaretçidir. Kayıtlar çoğunlukla deniz kıyılarından gelir ve ana dağılım alanından güneye ya da doğuya yönelen bireylerle ilişkilidir.

İri, uzun kanatlı ve güçlü yapılı bir deniz kuşudur. Yaklaşık 87–100 cm boya, 165–180 cm kanat açıklığına ulaşabilir. Erişkinlerin gövdesi büyük ölçüde parlak beyazdır; uzun ve sivri kanatların uçları belirgin siyahtır. Baş ve ense özellikle üreme döneminde açık sarımsı-krem bir ton taşır. Gaga uzun, güçlü, sivri ve mavimsi-gridir; göz çevresindeki koyu çizgiler yüz ifadesini belirginleştirir. Genç bireyler erişkinlerden tamamen farklı görünür: ilk yıllarında gövde ve kanatlar koyu kahverengi, üzerleri çok sayıda açık benekle kaplıdır. Yaş ilerledikçe tüyler kademeli olarak beyazlaşır ve erişkin görünümüne birkaç yılda ulaşılır. En çarpıcı davranışı avlanırken yaptığı dik dalıştır. Yüksekten balığı belirledikten sonra kanatlarını geriye kapatarak ok gibi denize yönelir ve büyük bir hızla suya girer. Dalış sırasında burun deliklerinin dışa açılmaması ve gözlerin koruyucu zarla örtülebilmesi de suya yüksek hızla girişe uyum sağlayan özelliklerindendir.

Sümsükkuşu yaşamının büyük bölümünü denizde geçiren pelajik bir türdür. Kıta sahanlığı üzerindeki balıkça zengin sular, akıntıların karşılaştığı bölgeler ve balık sürülerinin yoğunlaştığı deniz alanları temel beslenme habitatlarını oluşturur. Üreme döneminde karaya bağımlılığı artar. Kolonilerini çoğunlukla açık deniz adalarındaki sarp kayalıklar, yüksek falezler ve yırtıcı memelilerin ulaşmasının zor olduğu kıyılarda kurar. Yuva genellikle kaya üzerindeki küçük bir alana deniz yosunu, ot, tüy ve çeşitli bitkisel materyaller yığılarak yapılır. Çiftler çoğunlukla tek yumurta bırakır ve kuluçka ile yavru bakımını paylaşır. Sümsükkuşları sosyal kuşlardır; uygun kayalıklarda büyük ve gürültülü üreme kolonileri oluşturur. Yuva alanına bağlılık güçlüdür ve erişkinler sonraki yıllarda aynı koloniye, çoğu zaman aynı yuva çevresine dönebilir. Erişkinler üreme kolonilerinden beslenme alanlarına yüzlerce kilometrelik yolculuklar yapabilir. Liman ağızları ve kıyıya yakın sulara yaklaşabilse de esas yaşam alanı açık denizdir.

Beslenmesinin temelini sürüler halinde yaşayan orta ve küçük boy deniz balıkları oluşturur. Uskumru, ringa, çaça, kum yılanbalıkları ve benzeri pelajik balıklar önemli avlar arasındadır; kalamar gibi diğer deniz canlılarını da tüketebilir. Avlanma tekniği türün en ayırt edici davranışıdır. Genellikle denizin üzerinde dolaşarak balık sürülerini arar, uygun avı gördüğünde birkaç metreden onlarca metre yüksekliğe kadar bir noktadan baş aşağı dalışa geçer. Suya çarpmadan hemen önce kanatlarını tamamen geriye toplar ve sivri gagasıyla yüzeyi yararak suya girer. Dalışın ivmesiyle su altında birkaç metre ilerleyebilir, ardından ayak ve kanat hareketleriyle avını takip eder. Balığı su altında yakalayabildiği gibi yüzeye çıkarken de ele geçirebilir. Büyük balık sürülerinde çok sayıda Sümsükkuşu aynı anda dalış yaparak etkileyici beslenme toplulukları oluşturur. Yunusların veya yırtıcı balıkların avı yüzeye sıkıştırdığı alanlardan yararlanabilir. Balıkçı teknelerini takip ederek atılan balıkları alması da yaygındır. Ebeveynler yakaladıkları balıkları midelerinde taşıyarak koloniye döner ve yavruyu kusarak besler. Güçlü uçuşu, keskin görüşü ve yüksek hızlı dalış yeteneği onu açık denizde son derece etkili bir balık avcısı yapar.