Sürmeli Dağbülbülü

Sürmeli Dağbülbülü, Güneybatı Asya'nın yüksek dağlarına özgü, dağılışı görece sınırlı bir türdür. Yayılış alanı Türkiye'nin dağlık kesimlerinden Kafkasya'ya ve İran'ın yüksek dağlarına kadar uzanır; doğuda Türkmenistan'a yaklaşan bölgelerde de görülür. Ayrıca Arap Yarımadası'nın güneybatısındaki Yemen dağlarında coğrafi olarak ayrılmış bir form bulunur. Özellikle İç Anadolu'nun güneyindeki yüksek dağlar, Doğu Anadolu'da yerel olarak ürer. Aladağlar türün Türkiye'de bilinen önemli alanlarındandır ve düzenli gözlem yapılabilen başlıca dağ sistemlerindendir. Üreme döneminde çoğunlukla ağaç sınırı çevresindeki yüksek kayalık yamaçlarda bulunur. Popülasyonların bir bölümü yerleşik veya kısa mesafeli hareketli olsa da yükseklerde üreyen kuşlar kışın daha alçak ve ılıman bölgelere iner. Batıdaki bazı popülasyonlar kışın Levant'a kadar güneye hareket edebilir.

Sürmeli Dağbülbülü kompakt bir dağ kuşudur. Türkçe adındaki “sürmeli” ifadesi belirgin yüz desenine gönderme yapar. Başın tepesi ve kulak örtüleri koyu kahverengi ile siyahımsı tonlardadır. Bunların üzerinde gözün önünden başlayıp geriye doğru uzanan geniş ve belirgin beyaz kaş çizgisi bulunur; Türkçe adındaki “sürmeli” ifadesi bu çarpıcı yüz desenine gönderme yapar. Ense daha gri, sırt ve omuzlar zeytin-kahverengi veya boz kahverengi zemin üzerinde koyu çizgilidir. Boğaz açık krem veya kirli beyaz, göğüs sıcak devetüyü ile turuncumsu tonlardadır; böğürlerde ince koyu çizgiler görülebilir. Gaga ince, sivri ve koyu renklidir. Erkek ve dişi birbirine oldukça benzer, ancak erkeğin baş deseni genellikle daha güçlü kontrast gösterebilir. Genç kuşlar daha soluk ve alt tarafları daha yoğun çizgili görünür. Kara Boğazlı Dağbülbülü ile karıştırılabilir; Sürmeli Dağbülbülünde geniş beyaz kaş, koyu tepe ve kulak örtüleri ile açık boğazın oluşturduğu yüz deseni ayırt edicidir. Yerde çevik hareket eder, kayalar arasında yürür veya kısa sıçramalar yapar. Erkek üreme döneminde çoğunlukla belirgin bir kaya ya da çalı üzerinden ötüşünü duyurur.

Sürmeli Dağbülbülü yüksek dağların kayalık, açık ve seyrek çalılı habitatlarına bağlıdır. Üreme döneminde çoğunlukla ağaç sınırı çevresindeki veya üzerindeki taşlık yamaçlar, kaya çıkıntıları, alpin ve subalpin çayırlar, dağ bozkırları ve bodur çalılarla kaplı alanlarda yaşar. Ardıç ve dikenli dağ çalılarının seyrek kümeler oluşturduğu kayalık yamaçlar özellikle elverişlidir. Tamamen çıplak kayalıklardan çok, beslenebileceği otsu zemin ile saklanabileceği alçak çalıların ve kaya parçalarının bir arada bulunduğu mozaik ortamları tercih eder. Türkiye'deki yüksek dağ habitatlarında Kaya Sıvacısı, Kulaklı Toygar, Büyük Dağbülbülü ve çeşitli kuyrukkakanlarla aynı çevrede görülebilir. Yuvasını çoğunlukla alçak ve sık bir çalının içine veya korunaklı kaya çevresine kurar. Çanak biçimli yuva kuru otlar, ince bitki sapları ve diğer bitkisel malzemelerden yapılır; iç kısmı daha yumuşak malzemelerle döşenir. Kışın kar örtüsünün artmasıyla daha alçak yamaçlara, vadilere ve karın daha az tuttuğu kayalık-çalılık alanlara inebilir. Yıl boyunca zemine yakın yaşar ve tehlike anında kaya veya çalı örtüsüne hızla çekilir.

Sürmeli Dağbülbülünün beslenmesi mevsime göre değişir. İlkbahar ve yaz aylarında böcekler, böcek larvaları, karıncalar, küçük kınkanatlılar, sinekler ve örümcekler gibi omurgasızlar önemli yer tutar. Üreme döneminde yavruların gelişmesi için hayvansal besinlerin önemi artar. Sonbahar ve kışın böceklerin azalmasıyla küçük tohumlar, yabani bitkilerin taneleri ve bazı küçük meyveler diyete daha fazla katılır. Besinini esas olarak yerde arar; kayaların çevresinde, kısa otlar arasında ve çalı diplerinde yürüyerek küçük avları ve tohumları toplar. Zaman zaman alçak bitkilerin dallarından da besin alabilir. Kar örtüsünün bulunduğu dönemlerde açık kalan taşlık yamaçlar ve çalı dipleri önemli beslenme alanlarıdır. Mevsime göre omurgasızlarla bitkisel besinler arasında geçiş yapabilmesi, yüksek dağların sert ve değişken koşullarında yıl boyunca yaşayabilmesini kolaylaştırır.