Tarla Ardıcı

Tarla Ardıcı, Avrupa’nın kuzey ve orta kesimlerinden İskandinavya ve Baltık ülkeleri üzerinden Rusya ve Sibirya’ya kadar uzanan geniş bir coğrafyada üreyen göçmen bir ardıçtır. Üreme dağılımının ağırlık merkezi kuzey ve kuzeydoğu Avrupa’dadır. Kuzeyde yaşayan popülasyonların büyük bölümü sonbaharda güneye ve güneybatıya hareket ederek Orta ve Güney Avrupa, Akdeniz çevresi, Anadolu, Kafkasya ve Orta Doğu’da kışlar. Türkiye’de esas olarak kış göçmeni ve geçit kuşudur; sonbaharın ilerlemesiyle görülmeye başlar ve kış boyunca uygun beslenme alanlarında kalabilir. İlkbaharda kuzeye dönüş hareketi başlar ve kuşların büyük bölümü üreme alanlarına geri döner. Kışın görülen sayıları yıldan yıla önemli ölçüde değişebilir. Kuzey bölgelerindeki sert hava koşulları, kar örtüsü ve özellikle yabani meyve miktarındaki azalma daha fazla bireyin güneye hareket etmesine yol açabilir. Üreme dönemi dışında oldukça sosyal bir türdür; onlarca, yüzlerce, uygun koşullarda çok daha fazla bireyden oluşan sürüler meydana getirebilir. Kızıl Ardıç başta olmak üzere diğer ardıçlarla karışık sürüler oluşturması da oldukça yaygındır.

İri, güçlü gövdeli ve uzun kanatlı bir ardıçtır. Renklerinin oluşturduğu belirgin kontrast, türün arazide tanınmasını oldukça kolaylaştırır. Erişkinlerde baş, ense ve kuyruksokumu mavimsi-gri; sırt ve omuzlar sıcak kestane-kahverengi, kuyruk ise koyu kahverengi-siyahtır. Göğüs sarımsı, hardal veya sıcak turuncumsu tonlar taşıyabilir ve üzerinde çok sayıda koyu benek bulunur. Böğürlerdeki beneklenme daha yoğun, karın ortası ve kuyruk altı ise belirgin biçimde beyazdır. Uçuş sırasında açık renkli kanat altı özellikle dikkat çeker ve diğer koyu kanat altına sahip bazı ardıçlardan ayrılmasına yardımcı olur. Gaga sarımsı olup uç kısmı koyudur; bacaklar koyu renklidir. Erkek ve dişi genel görünüş bakımından birbirine oldukça benzer, ancak erkekler çoğunlukla daha temiz ve kontrastlı renklere sahiptir. Genç bireyler daha kahverengi başlı ve daha soluk görünümlüdür. Yerde diğer ardıçlar gibi dik duruşlu ve tetikte hareket eder. Uçuşu güçlü, doğrudan ve zaman zaman hafif dalgalıdır. En karakteristik seslerinden biri uçarken veya sürü hareket halindeyken duyulan sert, kuru ve tekrarlanan “çak-çak-çak” çağrısıdır.

Üreme döneminde açık veya seyrek ormanları, orman kenarlarını, nehir ve dere vadilerindeki ağaçlık alanları, çayırlarla çevrili koruları, parkları ve tarım arazileri içerisindeki ağaç topluluklarını tercih eder. Yoğun ve kesintisiz ormanlardan çok, beslenebileceği açık çayırlarla yuva kurabileceği ağaçların yan yana bulunduğu mozaik habitatlara bağlıdır. Tek çiftler halinde üreyebildiği gibi gevşek koloniler oluşturması türün dikkat çekici özelliklerinden biridir. Yuvasını çoğunlukla ağaçların gövde çatallarına veya sağlam dallar üzerine kurar. Kuru otlar, ince dallar ve çeşitli bitkisel materyallerden yapılan yuva çamurla güçlendirilir, iç kısmı daha ince ve yumuşak malzemelerle döşenir. Çoğunlukla 5–6 yumurta bırakır; kuluçkayı esas olarak dişi gerçekleştirir. Koloni halinde üreyen kuşlar karga ve yırtıcı kuşlar gibi yuvalara yaklaşan tehditlere karşı birlikte son derece saldırgan davranabilir. Kış döneminde açık tarım arazileri, çayırlar, meralar, meyve bahçeleri, tarla kenarları, çalılıklar ve seyrek ağaçlık alanları kullanır. Sert kış koşullarında parklar, bahçeler ve yerleşimlerin çevresindeki meyveli ağaçlara kadar sokulabilir.

Tarla Ardıcının beslenmesi mevsime, hava koşullarına ve mevcut besin kaynaklarına göre belirgin biçimde değişir. İlkbahar ve yaz aylarında toprak solucanları, böcekler ve larvaları, salyangozlar, örümcekler ve diğer küçük omurgasızlar beslenmenin önemli bölümünü oluşturur. Açık çayırlarda ve kısa otlu tarlalarda yerde ilerleyerek beslenir; kısa bir mesafe koşup durarak toprağı gözlemesi ve ardından solucan veya başka bir omurgasızı çekip çıkarması tipik davranışlarındandır. Sonbahar ve kış aylarında omurgasızlara ulaşmak güçleştikçe yabani meyveler diyetin temel unsurlarından biri haline gelir. Üvez, alıç, ardıç, kuşburnu ve çeşitli yabani çalıların meyvelerini tüketir; meyve bahçelerinde ağaç üzerinde kalmış veya yere düşmüş elma ve benzeri meyvelerden de yararlanabilir. Toprak karla kaplandığında veya donduğunda meyveli ağaç ve çalılıklar özellikle önem kazanır. Besin miktarı azaldığında sürüler geniş alanlar arasında hızla yer değiştirebilir. Buna karşılık zengin bir meyve kaynağı bulan bireylerin veya grupların beslenme alanını başka kuşlara karşı savunduğu görülebilir. Kışın gündüz saatlerini geniş açık alanlarda toplu halde beslenerek geçirebilir, akşam olduğunda ise güvenli ağaçlık alanlarda diğer ardıçlarla birlikte toplu geceleme alanları oluşturabilir.