Tarlakuşu

Tarlakuşu, Avrupa'nın hemen tamamından Kuzey Afrika'nın bazı kesimleri üzerinden Asya'nın geniş bozkır kuşağına kadar uzanan çok geniş bir yayılışa sahip açık alan kuşudur. Batı ve güneydeki ılıman bölgelerde yaşayan popülasyonların bir bölümü yerleşik veya kısa mesafeli hareketler yaparken, kuzey ve doğudaki kuşlar belirgin biçimde göçmendir. Sonbaharda sert kış koşullarından kaçınarak Batı ve Güney Avrupa, Akdeniz havzası, Orta Doğu ve Güney Asya'nın daha ılıman açık arazilerine çekilirler. Türkiye'de yıl boyunca görülen ve geniş alanlarda üreyen yaygın bir türdür. Trakya'dan Anadolu'nun iç ve doğu kesimlerine kadar uygun tarım alanları, bozkırlar, meralar ve yüksek yaylalarda bulunur. Kışın kuzeyden gelen göçmenlerin katılmasıyla bazı bölgelerde sayıları artar ve büyük sürüler oluşabilir. Üreme döneminde erkekler belirgin bölgeler tutarken sonbahar ve kışın daha sosyal hale gelir.

Tarlakuşu kahverengi, yoğun çizgili ve açık arazide zemine mükemmel uyum sağlayan tipik bir toygar görünümündedir. Üst taraf sıcak kahverengi ile boz tonlarda ve belirgin koyu çizgili, alt taraf açık krem-beyazdır; göğüste yoğun koyu çizgiler bulunurken karın daha sadedir. Başındaki kısa tepelik istendiğinde kaldırılabilir ancak Tepeli Toygardaki kadar uzun ve sivri değildir. Kuyruk orta-uzun görünür; dış kuyruk teleklerindeki beyazlık özellikle uçuş sırasında dikkat çeker. Kanadın arka kenarındaki açık renkli çizgi de uçan kuşun teşhisinde yardımcıdır. Erkek ve dişi tüy görünümü bakımından birbirine çok benzer. Genç bireylerde tüylerin açık kenarları üst tarafta daha belirgin, pullu bir görünüm yaratır. Yerde yürür ve koşar; tehlike karşısında önce çömelerek hareketsiz kalması, ancak yaklaşım devam ederse aniden havalanması tipiktir. En karakteristik özelliği erkeğin üreme dönemindeki ötüş uçuşudur. Kuş sürekli kanat çırparak gökyüzünde yükselir ve uzun süre havada asılı görünürken kesintisiz, hızlı ve değişken bir ötüş sergiler; ardından kanatlarını kısmen kapatarak yere doğru iner. Açık arazide kuş görülmeden çok önce bu uzun ötüş duyulabilir.

Tarlakuşu geniş görüş alanına sahip, ağaç ve yüksek çalı örtüsünün az olduğu açık habitatların karakteristik türüdür. Doğal bozkırlar, çayırlar, meralar, yaylalar, kıyısal otlaklar, nadas alanları, tahıl tarlaları ve düşük yoğunluklu tarım yapılan geniş düzlüklerde yaşar. Çok sık ve yüksek bitki örtüsünden, yoğun çalılıklardan ve orman kenarlarının hemen yakınından genellikle kaçınır. Üreme için kısa veya orta boylu, ancak kuşun yerde hareket edebileceği kadar seyrek bitki örtüsü özellikle uygundur. Yuva tamamen yerde, çoğunlukla bir ot kümesinin yanında veya bitkiler arasında açılmış sığ bir çukura yerleştirilir. Dişi kuru ot, ince kök ve yapraklarla fincan biçiminde bir yuva hazırlar ve çevredeki bitki örtüsü yuvayı yukarıdan fark edilmesi güç hale getirir. Tarım alanlarında ekinlerin sezon içinde aşırı sık ve yüksek hale gelmesi sonraki yuvalamalar için alanı elverişsizleştirebilir. Bu nedenle nadaslar, tarla içindeki seyrek alanlar ve farklı yükseklikte bitki örtüsünün bulunduğu mozaikler önem taşır. Yoğun tarım, sık pestisit kullanımı, anızların hızla ortadan kaldırılması ve açık çayırların yapılaşması türün beslenme ve yuvalama olanaklarını azaltabilir.

Tarlakuşunun beslenmesi mevsime göre belirgin biçimde değişir. Sonbahar ve kış aylarında yabani otların tohumları, dökülmüş tahıllar, genç bitki parçaları ve çeşitli yeşil yapraklar ağırlık kazanır. İlkbahar ve yazın böcekler ve diğer küçük omurgasızlar çok daha önemlidir; kınkanatlılar, sinekler, tırtıllar, çekirgeler, yaprak bitleri ve örümcekler tüketilir. Yavrular özellikle gelişimlerinin ilk döneminde protein bakımından zengin omurgasızlarla beslenir. Besinini hemen her zaman yerde, yürüyerek veya kısa koşular yaparak arar. Kışın anızlar ve tohum bakımından zengin açık tarlalarda sürüler halinde beslenebilir. Mevsimsel olarak tohum ve bitkisel besinlerden omurgasız ağırlıklı diyete geçebilmesi, açık tarım ve bozkır habitatlarında yıl boyunca yaşamasını kolaylaştırır.