Toy

Toy, Avrupa'nın güneybatısından Orta ve Doğu Avrupa üzerinden Anadolu, Karadeniz'in kuzeyi, Rusya, Kazakistan, Moğolistan ve Çin'in kuzeyine kadar uzanan geniş fakat parçalı bir yayılışa sahiptir. Doğudaki popülasyonlar Orta Asya bozkırlarında yayılmıştır. Bazı popülasyonlar yıl boyunca aynı bölgede kalırken sert kış koşullarında kısa veya orta mesafeli hareketler görülebilir. Türkiye türün tarihsel yayılış alanı içinde yer alır ve Toy günümüzde çok seyrek ve yerel olarak üreyen bir türdür. Özellikle İç Anadolu ve Doğu Anadolu'daki geniş bozkırlar, tarım ovaları ve geleneksel mera sistemlerinin korunduğu alanlar önem taşır. Üreme dönemi dışında bireyler daha geniş alanlarda dolaşabilir ve uygun beslenme sahalarında gruplar oluşturabilir. Türkiye'deki varlığı geniş ve kesintisiz değildir; kalan uygun bozkırların korunması türün devamlılığı açısından önemlidir.

Toy, ağır gövdeli, uzun boyunlu, güçlü bacaklı ve son derece heybetli bir açık arazi kuşudur. Erkek ve dişi arasında belirgin görünüş ve büyüklük farkı vardır; erkek çok daha iri ve güçlü yapılıdır. Erişkin erkeğin başı ve boynu açık gri, sırtı sıcak kızıl-kahverengi zemin üzerinde siyah enine desenlidir. Göğsün altından karına kadar uzanan bölüm büyük ölçüde beyazdır. Üreme döneminde erkeğin boyun tabanında kızılımsı kahverengi bir göğüs bandı belirginleşir ve gaganın iki yanında geriye doğru uzanan uzun beyaz bıyık tüyleri gelişir. Kur sırasında boyun tüylerini şişirir, kanat ve kuyruk tüylerini ters çevirerek beyaz yüzeylerini ortaya çıkarır ve uzaktan büyük beyaz bir tüy yığını gibi görünebilir. Dişi daha küçük ve daha ince yapılıdır; baş ve boyun daha sade gri-kahverengi, üst taraf ise iyi kamuflaj sağlayan kızıl, kahverengi ve siyah desenlidir. Uçuşta geniş kanatlar, beyaz kanat alanları ve koyu uçuş telekleri güçlü bir kontrast oluşturur. Yerde ağır ve sakin adımlarla yürür; tehlike karşısında koşabilir, gerektiğinde güçlü kanat vuruşlarıyla havalanır.

Toy geniş görüş alanına sahip, büyük ölçüde ağaçsız açık arazilerin karakteristik kuşudur. Doğal bozkırlar, geniş otlaklar, meralar, nadas alanları ve düşük yoğunluklu tarım yapılan büyük tahıl ovaları başlıca yaşam ortamlarını oluşturur. Çok parçalanmış, yoğun yapılaşmış veya sık ağaç ve çalılarla kaplı arazilerden kaçınır. Üreme döneminde erkekler geleneksel gösteri alanlarında toplanır ve dişileri çekmek için gösterişli kur davranışları sergiler. Dişi çiftleşmeden sonra yavru bakımını tek başına üstlenir. Yuva doğrudan zeminde, çoğunlukla alçak bitkiler arasında açılmış sığ bir çukurdur; gösterişli bir yuva yapısı bulunmaz. Bu nedenle yumurtalar ve yavrular tarımsal faaliyetlere karşı oldukça hassastır. Üreme başarısı için hem saklanmaya yeterli bitki örtüsü hem de yavruların hareket edip beslenebileceği açık alanların bir arada bulunması önemlidir. Kışın sürüler daha geniş tarım düzlükleri ve bozkırlarda dolaşabilir. Tarımın yoğunlaşması, bozkırların sürülmesi, erken hasat, yollar ve enerji hatları açık arazi bütünlüğünü bozabilir. Özellikle hava hatları, ağır gövdeli ve görüş alanı ileriye sınırlı olan Toy için çarpışma riski yaratabilir.

Toy hepçil bir kuştur ve beslenmesi mevsime, yaşa ve bulunduğu bölgedeki kaynaklara göre değişir. Yetişkinler çeşitli yeşil bitkiler, yapraklar, sürgünler, tohumlar ve tarımsal ürünlerden yararlanır. İlkbahar ve yaz aylarında hayvansal besinlerin önemi artar; çekirgeler, böcekler ve diğer iri omurgasızlar sık tüketilir. Fırsat bulunduğunda küçük kemirgenler, kertenkeleler ve başka küçük omurgalılar da alınabilir. Yavrular yaşamlarının ilk dönemlerinde hızlı gelişim için protein bakımından zengin böceklere ve diğer omurgasızlara büyük ölçüde bağımlıdır; büyüdükçe bitkisel besinlerin payı artar. Besinini çoğunlukla yerde yavaşça yürüyerek toplar, bitkilerin taze kısımlarını koparır ve gördüğü omurgasızları yakalar. Kış aylarında bitkisel besinler daha baskın hale gelir ve sürüler uygun tarım alanlarında birlikte beslenebilir.