Turaç

Turaç, Akdeniz'in doğusundan Güney ve Orta Asya'ya uzanan sıcak, alçak ve bitki örtüsü zengin alanlarda parçalı dağılış gösteren yerleşik bir sülüngildir. Doğal yayılışı Kıbrıs ve Türkiye'nin güneyinden Suriye, Irak ve İran üzerinden Afganistan, Pakistan ve Hindistan'a kadar uzanır. Türkiye türün batıdaki önemli doğal yayılış alanlarından biridir. Günümüzde başlıca Akdeniz kıyı kuşağı ile Güneydoğu Anadolu'nun en güneyindeki uygun habitatlarda bulunur; Çukurova, Hatay ve Fırat-Dicle havzasının bazı kesimleri öne çıkar. Kilis'te yapılan arazi çalışmalarında yerli ve üreyen tür olarak belirlenmiştir. Geçmişte yayılışı daha genişti: tarihsel kayıtlar İstanbul ve Batı Anadolu'da da doğal veya en azından uzun süre varlığını sürdüren toplulukların bulunduğunu gösterir. Uzun mesafeli düzenli göç yapmaz; yıl boyunca yaşam alanında kalır, ancak kuraklık, tarımsal faaliyetler ve besin durumuna bağlı kısa yerel hareketler gösterebilir.

Turaçta erkek ve dişi belirgin biçimde farklı görünür. Erişkin erkek gösterişli ve kolay tanınır: başın büyük bölümü, yüz, boğaz ve alt taraf siyahtır; yanaklarda belirgin beyaz alan bulunur ve boynun çevresindeki geniş kestane renkli halka siyah baş ile gövdeyi ayırır. Sırt ve kanatlar kahverengi, krem ve koyu desenlidir. Gaga koyu, bacaklar kırmızımsı tonlardadır ve erkekte mahmuz gelişmiştir. Dişi çok daha iyi kamufle olur; genel rengi kumlu kahverengi, boz ve açık krem tonlarında, gövdesi ince çizgi ve beneklerle kaplıdır. Erkeğin siyah alt tarafı ve kestane boyun halkası dişide bulunmaz. Turaç çoğunlukla yerde yürür ve koşar; tehlikede önce yoğun bitki örtüsüne sığınmayı tercih eder. Havalandığında güçlü kanat vuruşlarıyla hızlı ve alçaktan uçar. Erkeğin özellikle ilkbaharda sabah erken saatlerde duyulan yüksek, ritmik ve tekrar eden ötüşü türün varlığını belirlemenin en etkili yollarından biridir. Yoğun bitki örtüsünde görülmeden önce çoğu kez sesiyle fark edilir.

Turaç, açık tarım alanıyla yoğun saklanma örtüsünün yan yana bulunduğu sıcak ve alçak habitatları tercih eder. Nehir ve kanal kıyıları, sazlık kenarları, çalılıklar, yüksek otlu alanlar, nemli çayırlar, tarla sınırları, meralar, zeytinlikler, meyve bahçeleri ve geleneksel tarım mozaiği uygun yaşam alanlarıdır. Türkiye'de zeytin ve meyve bahçeleri, meralar, tarlalar ve yol kenarlarındaki yoğun bitki örtüsünü kullanır. Yumurtalık Lagünü çevresindeki Halep çamlığı ve çevresindeki tarımsal-sulak alan mozaiği de önemli bir üreme alanıdır. Tamamen çıplak ve kurak arazilerden kaçınır; beslenebileceği açık zeminle tehlike anında saklanabileceği saz, çalı veya yüksek otların yakınlığı önemlidir. Yuva yerde, sık otların veya çalıların altında iyi gizlenmiş sığ bir çukurdur ve kuru otlarla döşenir. Dişi kuluçkayı üstlenir; yumurtadan çıkan yavrular kısa sürede yuvadan ayrılıp ebeveynlerini izleyerek beslenmeye başlar. Tarımın yoğunlaşması, tarla kenarı ve çalılıkların temizlenmesi, sulak alanların dönüştürülmesi ve pestisit kullanımı habitat kalitesini azaltır. Anız yangınları üreme döneminde yuvaları ve henüz uçamayan yavruları doğrudan yok edebilir. Kontrolsüz avcılık da yerel popülasyonlar üzerinde önemli baskı oluşturur.

Turaç hepçildir; beslenmesinde bitkisel kaynaklar ağırlıklı olmakla birlikte çok çeşitli omurgasızları da tüketir. Buğday, arpa ve diğer tahılların taneleri, yabani bitki tohumları, taze sürgünler, yapraklar ve bazı meyveler başlıca bitkisel besinlerdir. Hayvansal besinler arasında kınkanatlılar, karıncalar ve diğer zar kanatlılar, çekirgeler, böcek larvaları ile toprak solucanları bulunur. Türkiye'deki değerlendirmelerde tarım zararlısı süneyle de beslendiği ve bu nedenle tarım ekosistemlerinde yararlı bir böcek avcısı olabildiği belirtilmiştir. Besinini çoğunlukla yerde yürüyerek arar; toprağı ve bitki artıklarını eşeleyerek tohum ve omurgasızları toplar. Yavruların hızlı gelişme döneminde protein bakımından zengin böceklerin önemi artar. Sabah ve akşam saatlerinde açık alanlarda daha etkin beslenirken günün sıcak veya tehlikeli bölümünü yoğun örtü içinde geçirebilir.