Yaz Ördeği

Yaz Ördeği, Akdeniz havzasından Kuzey Afrika, Orta Doğu ve Orta Asya üzerinden Pakistan ile kuzeybatı Hindistan'a kadar uzanan kurak ve yarı kurak kuşakta parçalı dağılış gösteren bir ördektir. Batı Akdeniz'de İspanya ve Kuzey Afrika, doğuda Türkiye, Irak, İran ve Orta Asya önemli dağılış bölgeleridir. Yağış miktarı ve sulak alanların yıllık durumuna güçlü biçimde bağlı olduğundan popülasyonları yerleşik, kısa mesafeli göçmen veya göçebe davranabilir. Kuruyan alanlardan uygun yeni sulak alanlara geçebilir. Türkiye türün önemli tarihsel üreme bölgelerinden biridir. Özellikle Çukurova ve Göksu deltaları geçmişte düzenli üreme alanları olarak öne çıkmış; Göksu Deltası'ndaki Akgöl ve çevresinde ayrıntılı habitat ve beslenme çalışmaları yapılmıştır. İç Anadolu ve doğudaki bazı sulak alanlardan da üreme dönemi kayıtları vardır. Ancak Türkiye'deki dağılışı günümüzde oldukça seyrek ve düzensizdir; sulak alanların su rejimindeki değişimler ve habitat kaybı türün eski alanlarından çekilmesine yol açmıştır.

Yaz Ördeği ince yapılı, nispeten uzun boyunlu ve yuvarlak başlı, genel görünüşü açık kahverengi olan zarif bir ördektir. Tüylerinin tamamına yayılan açık krem lekeler ve benekler uzaktan mermerimsi bir desen oluşturur; Türkçe adlarından biri olan “mermer ördeği” görünüşünün bu özelliğinden kaynaklanır. Baş açık boz-kahverengi, göz çevresi koyu renkli ve gözün gerisine doğru uzanan maske belirgindir. Başın arkasındaki tüyler hafifçe uzayarak küçük bir tepelik oluşturabilir. Gaga uzun, dar ve koyu gri-siyah; bacaklar gri veya zeytinimsi tonlardadır. Erkek ve dişi birbirine oldukça benzer. Erkekte göz çevresindeki koyu alan genellikle daha belirgin, baş tepeliği biraz daha gelişmiştir. Dişi daha soluk yüzlü olabilir. Genç kuşlar erişkinlere benzer fakat desenleri daha silik ve genel renkleri daha mattır. Uçuşta kanatlar sivri görünür ve belirgin parlak bir kanat aynası bulunmaz. Suda hafif ve çevik görünür; sık sık kıyı bitkilerinin arasına girerek gözden kaybolur. Genellikle sessizdir; yakın temas sırasında düşük ve boğuk çağrılar duyulabilir.

Yaz Ördeği sığ, verimli ve yoğun bitki örtüsüne sahip sulak alanların uzmanıdır. Tatlı veya hafif acısu bataklıkları, sığ göller, sazlık lagünler, mevsimsel taşkın alanları, deltalar ve bol sualtı bitkisi bulunan küçük sulak alanları kullanır. Tamamen açık ve derin göllerden çok, saz, kamış, hasırotu ve diğer emergent bitkilerle açık su parçalarının mozaik oluşturduğu habitatları tercih eder. Göksu Deltası'nda yapılan çalışmalar kuşların yoğun suüstü ve sualtı bitki örtüsüne sahip göllerde toplandığını, açık ve fazla tuzlu sulardan kaçındığını göstermiştir. Akgöl'ün sığ, saz adaları ve yoğun sualtı bitkileri bulunan kesimleri özellikle önemli olmuştur. Pirinç tarlaları ve mevsimsel taşkın alanlarında da beslenebilir. Yuva çoğunlukla su kenarındaki yoğun bitki örtüsünün içine, saz veya çalıların altına gizlenir; bazı bölgelerde su üzerindeki bitki kümelerinde de kurulabilir. Üreme zamanı yağışlara ve su seviyesine göre değişkendir. Geçici Akdeniz sulak alanlarının değişken koşullarına uyumludur. Sulak alanların kurutulması, tarımsal su kullanımı, suyun aşırı tuzlanması, sazlıkların kaldırılması ve insan rahatsızlığı en önemli habitat baskıları arasındadır.

Yaz Ördeği hem bitkisel hem hayvansal besinlerden yararlanan fırsatçı bir ördektir. Tohumlar çoğu dönemde diyetin önemli bölümünü oluşturur; su bitkilerinin yeşil kısımları da tüketilir. Göksu Deltası'nda üreme sonrasında yapılan ayrıntılı incelemede dışkıdaki kuru besin kitlesinin çok büyük bölümünü hasırotu benzeri Scirpus tohumlarının oluşturduğu, ayrıca su böcekleri ve küçük kabukluların tüketildiği belirlenmiştir. İspanya ve Fas çalışmalarında da özellikle üreme sonrasında küçük sucul bitki tohumlarının ağırlığı gösterilmiştir. Yavruların gelişme döneminde protein bakımından zengin böcekler ve diğer omurgasızların payı belirgin biçimde artar. Genellikle sığ suda yüzeyden toplar, başını suya daldırır veya çamuru ve su bitkilerini gagasıyla süzerek beslenir; dalıcı ördekler gibi uzun süreli derin dalışlara bağımlı değildir.