Yeşil Çıvgın

Yeşil Çıvgın, Kafkasya, Türkiye'nin kuzeydoğusu ve İran'ın kuzeyindeki dağlık bölgelerde üreyen, kışı Güney Asya'da geçiren göçmen bir yaprak ötleğenidir. Üreme alanının merkezi Büyük ve Küçük Kafkaslar'dır; Gürcistan, Ermenistan, Azerbaycan ve Rusya'nın Kafkas kesimlerinden Türkiye'nin Doğu Karadeniz dağlarına ve İran'ın Hazar kıyısındaki dağ ormanlarına kadar uzanır. Sonbaharda üreme alanlarını terk ederek güneydoğuya göç eder; kışlama alanları Pakistan'dan Hindistan ve Sri Lanka'ya kadar uzanır. İlkbaharda yeniden Kafkasya ve çevresindeki dağlık üreme bölgelerine döner. Türkiye türün dünya dağılışı içinde önemli bir batı ve güneybatı uzantısını oluşturur. Başlıca üreme alanları Doğu Karadeniz ve Kuzeydoğu Anadolu'daki nemli dağ ormanlarıdır; özellikle Artvin, Rize ve çevresindeki uygun orman kuşaklarında yerel olarak bulunur. Göç döneminde üreme alanlarının dışında da görülebilir ve Türkiye'nin farklı bölgelerindeki ağaçlık alanlarda rastlantısal olarak kaydedilebilir. Geçmişte Yeşilimsi Çıvgının bir formu olarak değerlendirilmiş, günümüzde ise ses, görünüş ve genetik farklılıkları temelinde ayrı tür kabul edilmiştir.

Yeşil Çıvgın küçük, zarif, ince gagalı ve oldukça canlı renkli bir yaprak ötleğenidir. Üst tarafları parlak zeytin yeşili veya sarımsı yeşil, alt tarafları temiz beyazdan açık sarımsı beyaza kadar değişir. Yüzde gaga tabanından başlayıp gözün üzerinden geriye uzanan belirgin açık sarı kaş çizgisi bulunur; koyu göz çizgisi kaşı daha da belirginleştirir. Kanatta çoğunlukla güçlü, açık sarımsı bir kanat çizgisi vardır; bazı bireylerde ikinci, daha zayıf bir çizgi görülebilir. Kanat ve kuyruk teleklerinin yeşilimsi kenarları kuşun genel parlak görünümünü güçlendirir. Gaga ince, sivri ve çoğunlukla koyu; alt gaga tabanı daha açık renklidir. Bacaklar kahverengimsi veya gri tonlarında olabilir. Erkek ve dişi görünüş bakımından birbirine çok benzer; genç kuşlar daha taze ve sarımsı tonlu görünebilir. Yeşilimsi Çıvgınla ayrımı özellikle önemlidir. Yeşil Çıvgın genel olarak daha parlak yeşil, alt tarafları daha temiz, kaş ve kanat çizgisi daha sarı ve belirgindir. Ancak aşınmış veya kötü ışıkta görülen bireylerde renk farkları güvenilir olmayabilir; ses büyük önem taşır. Ötüşü hızlı, ritmik ve güçlüdür; çağrısı da Yeşilimsi Çıvgınınkinden farklı tınıya sahiptir. Beslenirken sürekli hareket eder, ince dallara sıçrar ve yaprakların altında kısa süre havada asılı kalabilir.

Yeşil Çıvgın üreme döneminde özellikle nemli dağ ormanları ve orman üst sınırına yakın ağaçlıklarla ilişkilidir. Kafkasya'da kayın, huş, gürgen ve çeşitli geniş yapraklı ağaçların bulunduğu ormanları; yer yer göknar ve ladin gibi iğne yapraklılarla karışık ormanları kullanır. Dere vadileri, orman açıklıkları, yoğun çalılı orman kenarları ve yüksek kesimlerdeki seyrek ağaç toplulukları da uygun habitat oluşturur. Tamamen kapalı ve karanlık orman içlerinden çok, yaprak örtüsünün zengin olduğu aydınlık kenarlar ve açıklıklar tercih edilir. Türkiye'nin Doğu Karadeniz bölgesindeki serin, yağışlı ve dik yamaçlı orman kuşağı tür için elverişli koşullar sağlar. Yuvasını çoğunlukla yere veya yere çok yakın bir noktaya, köklerin, taşların, yosunların ya da sık otsu bitkilerin arasına gizler. Yuva kapalı veya kubbemsi yapıdadır ve yan taraftan girişlidir. Göç sırasında parklar, bahçeler, korular, kıyı ağaçlıkları ve çalılıklar kullanılabilir. Kışlama bölgelerinde ormanlar, ağaçlıklı bahçeler ve plantasyonlarda da görülür.

Yeşil Çıvgın temel olarak küçük böcekler ve diğer omurgasızlarla beslenir. Sinekler, sivrisinekler, küçük kınkanatlılar, yaprak bitleri, kelebek ve güvelerin yumurta, tırtıl ve larvaları ile örümcekler başlıca avları arasındadır. Besinini çoğunlukla ağaç ve çalıların yaprakları, tomurcukları ve ince dalları arasında arar. Yaprak yüzeyindeki küçük avları toplar, dal uçlarına ulaşmak için kısa süre havada asılı kalabilir ve uçan böcekleri kısa hava ataklarıyla yakalayabilir. Üreme döneminde yavruların beslenmesinde yumuşak gövdeli böcekler ve larvalar önemli yer tutar. Göç ve kış döneminde küçük meyveler veya diğer bitkisel besinlerden sınırlı ölçüde yararlanabilse de beslenmesinin temelini yıl boyunca küçük omurgasızlar oluşturur.