Yeşil Düdükçün

Yeşil Düdükçün, Palearktik bölgenin geniş bir bölümünde üreyen göçmen bir kıyı kuşudur. Üreme alanları kuzey ve orta Avrupa'dan başlayarak İskandinavya boyunca doğuya uzanır ve Rusya'nın geniş boreal kuşağını geçerek Asya'nın doğusundaki Ohotsk Denizi çevresine kadar ulaşır. Özellikle tayga kuşağındaki ormanlık sulak alanlarla yakından ilişkilidir. Üreme dönemi sona erdiğinde güneye doğru göç ederek Batı Avrupa'nın ılıman bölgeleri, Akdeniz havzası, Afrika, Anadolu ve Orta Doğu üzerinden Hint alt kıtası, Güneydoğu Asya, güney Çin ve Japonya'ya kadar uzanan geniş bir coğrafyada kışlar. Sonbahar göçü oldukça erken başlayabilir; dişiler haziran ayında üreme bölgelerinden ayrılmaya başlar, ardından erkekler ve daha sonra genç bireyler güneye hareket eder. İlkbahar dönüşü ise ağırlıklı olarak mart-mayıs döneminde gerçekleşir. Türkiye, Avrupa ile Afrika ve Asya arasındaki göç yollarının üzerinde bulunduğundan Yeşil Düdükçün özellikle ilkbahar ve sonbahar göçlerinde çeşitli sulak alanlarda görülebilir; uygun ve donmayan habitatlarda kışlayan bireylere de rastlanabilir. Tür çoğu zaman tek başına veya birkaç bireylik küçük gruplar halinde hareket eder.

Orta büyüklükte, kompakt gövdeli ve görece kısa bacaklı bir Tringa türüdür. Yaklaşık 21–24 cm boya, 41–46 cm civarında kanat açıklığına ulaşabilir; yetişkinlerde ağırlık çoğunlukla 70–110 gram aralığındadır. Üst tarafı oldukça koyu kahverengi veya zeytinimsi kahverengidir ve özellikle üreme tüylerinde küçük beyazımsı benekler taşır. Alt taraf büyük ölçüde beyazdır; baş, boyun ve göğüs bölgesinde daha koyu çizgilenmeler görülebilir. Göz çevresinde ve önünde açık renkli ancak çok uzun olmayan bir kaş çizgisi bulunur. Bacakları yeşilimsi, gri-yeşil veya zeytin tonlarındadır. Gaga düz, orta uzunlukta ve koyu renklidir. Türün arazideki en güçlü teşhis özelliklerinden biri havalandığında ortaya çıkan parlak beyaz kuyruk sokumu ile koyu renkli kanatlar ve sırt arasındaki çarpıcı kontrasttır. Kuyruk beyaz zemin üzerinde koyu enine bantlar taşır. Uçuş sırasında kanatlarda belirgin beyaz bir kanat şeridi görülmez. Genç bireylerde üst taraf tüylerinin açık renkli kenarları daha belirgin olduğundan daha pullu bir görünüm oluşabilir. Tedirgin edildiğinde hızla havalanması ve uçuş sırasında çıkardığı ince, berrak, çoğu zaman üç heceli ıslık benzeri çağrısı türün fark edilmesini kolaylaştırır. Yerde yürürken ve beslenirken kuyruğunu veya vücudunun arka kısmını ritmik biçimde hareket ettirmesi de karakteristik davranışlarındandır.

Yeşil Düdükçünün habitat tercihi diğer birçok kıyı kuşundan belirgin biçimde farklıdır. Üreme döneminde açık kıyılardan çok kuzeyin ormanlık sulak alanlarını tercih eder. Tayga içerisindeki bataklık ormanlar, turbalıkların ağaçlı kenarları, taşkın ormanları, kızılağaçlıklar, nemli çam ormanları ve küçük orman gölcüklerinin çevresi başlıca üreme habitatlarıdır. Bu orman bağlantısı yuvalama davranışına da yansımıştır; kıyı kuşları arasında sıra dışı biçimde çoğunlukla ağaçlarda yuvalar. Kendi yuvasını yapmak yerine ardıç, güvercin veya başka kuşlardan kalmış eski ağaç yuvalarını kullanabilir. Üreme dönemi dışında ise küçük tatlı su alanlarına karşı belirgin bir eğilim gösterir. Dere ve nehir kenarları, küçük göletler, çamurlu kıyılar, drenaj kanalları, hendekler, taşkın alanları, su basmış tarlalar, arıtma havuzları ve sazlıkların korunaklı kenarlarında görülebilir. Birkaç metre genişliğindeki küçük bir su birikintisi veya çamurlu kanal dahi göç sırasında yeterli beslenme alanı sağlayabilir. Açık kıyı çamurluklarında büyük sürüler oluşturan birçok limikolün aksine, bitki örtüsünün veya ağaçların yakınındaki daha kapalı ve korunaklı sulak alanlarda bulunmaya yatkındır. Çoğunlukla yalnızdır; uygun alanlarda birkaç birey bir araya gelebilse de büyük sürüler karakteristik değildir.

Beslenmesi hemen hemen tamamen hayvansal kaynaklıdır ve özellikle küçük sucul omurgasızlara dayanır. Sucul böcekler ve larvaları, solucanlar, küçük yumuşakçalar, tatlı su kabukluları ve örümcekler temel avları arasındadır. Uygun koşullarda küçük balık yavruları ve amfibi larvaları da tüketebilir. Üreme döneminde nemli orman habitatındaki böcek ve örümceklerden yoğun biçimde yararlanırken göç ve kışlama dönemlerinde besin çeşitliliği bulunduğu sulak alanın özelliklerine göre değişir. Genellikle sığ suyun kenarında yürüyerek avlanır; su yüzeyinden veya çamurun üzerinden gördüğü avları gagasıyla toplar, yumuşak zemini kısa hareketlerle yoklar ve su içerisindeki küçük canlıları yakalar. Kanalların, hendeklerin ve göletlerin çamurlu veya taşlı kenarlarında, hatta kıyı ağaçlarının su tarafından açığa çıkmış kökleri arasında besin arayabilir. Korunaklı ve bitki örtüsüne yakın alanlarda beslenmeyi tercih etmesi onu açık çamurluklarda topluca beslenen birçok kıyı kuşundan ayırır. Beslenirken sürekli hareketli olabilir; kısa koşuların ardından durarak çevresini kontrol eder ve yeniden av aramaya başlar. Küçük tatlı su habitatlarından yararlanabilmesi ve geniş bir omurgasız grubunu tüketebilmesi, uzun göç yolculukları sırasında çok farklı sulak alanlarda enerji depolayabilmesini sağlar.