Hint Kazı

Hint Kazı, Orta Asya'nın yüksek platoları ve dağlık bölgelerinde üreyen, kışı büyük ölçüde Güney Asya'da geçiren uzun mesafeli göçmen bir kazdır. Başlıca üreme alanları Moğolistan, Çin'in batısı ve kuzeyi ile Tibet Platosu ve çevresindeki yüksek rakımlı sulak alanlarda yoğunlaşır. Üreme döneminin ardından sürüler halinde güneye yönelerek Hindistan başta olmak üzere Güney Asya'daki geniş ovalara, nehir vadilerine ve sulak alanlara ulaşır. Yıllık göçünün en dikkat çekici özelliği Himalayalar gibi dünyanın en yüksek dağ sistemlerinden birini aşmasıdır. Göç sırasında 6.000 metrenin üzerinde uçabildiği ve bazı geçişlerde yaklaşık 7.000 metreyi aşan yüksekliklere ulaşabildiği bilinmektedir. Bu olağanüstü yolculuk sırasında düşük oksijen düzeyi, düşük sıcaklık ve kuvvetli rüzgârlarla başa çıkabilmesini sağlayan fizyolojik uyumlara sahiptir. İlkbaharda kışlama alanlarından yeniden kuzeye dönerek geleneksel üreme bölgelerine ulaşır. Doğal yayılış alanı Türkiye'nin oldukça doğusunda kalır. Avrupa'da görülen bireylerin önemli bölümü doğal yayılıştan gelen göçmenlerden ziyade esaretten kaçmış veya yerleşmiş popülasyonlarla bağlantılıdır. Bazı Avrupa ülkelerinde küçük feral veya yerleşik topluluklar oluşmuştur.

Orta büyüklükte, açık renkli gövdesi ve son derece karakteristik baş deseni sayesinde kolay tanınabilen bir kazdır. Erişkinlerde baş büyük ölçüde beyazdır ve başın arka kısmında birbirine paralel iki belirgin siyah bant bulunur. Bu iki koyu çizgi türün en ayırt edici özelliğidir ve İngilizce adını da buradan alır. Boynun yanları ve ön kısmı koyu kahverengimsi-gri, gövdenin büyük bölümü ise açık gri tonlardadır. Sırt ve kanat örtülerindeki tüylerin daha açık kenarları düzenli, hafif pullu bir desen oluşturur. Alt taraf daha açık renklidir. Gaga sarı-turuncu, gaganın uç bölümü koyu; bacaklar ise sarıdan turuncuya değişen tonlardadır. Erkek ve dişi genel görünüş bakımından birbirine oldukça benzer, erkek ortalama olarak biraz daha iri olabilir. Genç bireylerde erişkinlere özgü iki siyah baş bandı henüz belirgin değildir ve baş ile boyun daha tekdüze gri-kahverengi görünür. Güçlü ve uzun süreli uçuşa uyum sağlamış geniş kanatlara sahiptir. Göç sırasında düzenli kanat vuruşlarıyla ilerler ve diğer kazlar gibi sürü halinde çizgi veya V biçimli uçuş düzenleri oluşturabilir. Sesi uçuş sırasında duyulan hafif, genizsi kaz çağrılarından oluşur.

Üreme döneminde yüksek rakımlı tatlı veya tuzlu göller, bataklıklar, nehir vadileri ve bozkırlarla çevrili sulak alanlarda yaşar. Bazı üreme bölgeleri deniz seviyesinden birkaç bin metre yüksekte bulunur ve tür 5.000 metre civarındaki habitatlardan dahi yararlanabilir. Açık görüş sağlayan geniş sulak alanlar ile yakın çevredeki otlakların bir arada bulunması önemlidir. Yuvasını suya yakın yerde, adacıklarda, kıyıdaki bitkiler arasında veya korunaklı zeminlerde oluşturabilir. Uygun alanlarda tek çift halinde üreyebildiği gibi büyük koloniler de meydana getirebilir. Dişi genellikle birkaç yumurta bırakır ve kuluçkayı esas olarak kendisi üstlenir. Yumurtadan çıkan yavrular gelişmiş durumdadır; kısa süre içerisinde yuvadan ayrılarak ebeveynleriyle birlikte suya ve beslenme alanlarına geçebilir. Kışlama döneminde daha alçak rakımlara iner ve habitat tercihi genişler. Büyük nehirler, göller, bataklıklar, taşkın düzlükleri, rezervuarlar, çayırlar ve tarım arazilerinde büyük sürüler oluşturabilir. Geceleri güvenli sulak alanlarda topluca dinlenirken gündüzleri çevredeki otlak ve tarlalara beslenmek amacıyla uçabilir. Böylece yıllık döngüsünde yüksek dağ göllerinden Güney Asya'nın sıcak ve geniş ovalarına kadar birbirinden son derece farklı çevre koşullarını kullanır.

Hint Kazı ağırlıklı olarak otçuldur. Üreme döneminde otların yeşil bölümleri, yapraklar, sürgünler, saplar, kökler, çeşitli tohumlar ve meyveler temel besinlerini oluşturur. Bunun yanında küçük böcekler ve kabuklular gibi hayvansal besinleri de sınırlı miktarda tüketebilir. Yüksek rakımlı üreme bölgelerinde kısa yaz döneminde hızla gelişen taze bitki örtüsü hem erişkinler hem de büyüyen yavrular için önemli bir enerji kaynağıdır. Kışlama alanlarına ulaştığında beslenmesinde tarımsal ürünlerin payı artar. Tahıllar, genç filizler, hasat sonrasında tarlalarda kalan taneler, yumrular ve çeşitli sebzelerden yararlanabilir. Çeltik tarlaları ve diğer tarım alanları bazı bölgelerde büyük sürüler için önemli beslenme sahaları oluşturur. Genellikle yerde yürüyerek veya kısa otları kopararak beslenir. Sığ sularda başını ve boynunu suya uzatarak sucul bitkileri de toplayabilir. Beslenme çoğunlukla toplu halde gerçekleşir ve sürü içindeki bazı bireyler çevredeki tehlikeleri gözlerken diğerleri beslenmeye devam eder. Uzun göç yolculuklarından önce yeterli enerji rezervi oluşturması büyük önem taşır; çünkü Himalayaları aşan uçuş sırasında hem çok yüksek rakımlarda hem de son derece düşük oksijen koşullarında yoğun enerji harcar. Güneydeki verimli kışlama alanlarında oluşturduğu enerji rezervleri, ilkbahardaki kuzeye dönüş göçünün ve ardından başlayacak üreme döneminin başarıyla tamamlanmasında önemli rol oynar.