Güneyli yakutrenkli arıkuşu

Güneyli Yakutrenkli Arıkuşu, Sahra altı Afrika'nın güney ve güneydoğu kesimlerine özgü bir arıkuşudur. Dağılımı Angola ve Zambiya çevresinden Namibya, Botsvana, Zimbabve ve Mozambik'e, güneyde Güney Afrika'nın kuzey kesimlerine kadar uzanır. Yaşam döngüsü yağışların ve uçan böceklerin mevsimsel değişimleriyle yakından bağlantılıdır. Üreme döneminde özellikle büyük nehirlerin dik kıyılarında yoğun koloniler oluşturur; üreme sonrasında geniş alanlara dağılarak besin kaynaklarını takip eder. Popülasyonları Afrika içinde belirgin mevsimsel hareketler gerçekleştirir ve bazı bölgelerde yalnız yılın belirli dönemlerinde görülür. Kuzeyde yaşayan Kuzeyli Yakutrenkli Arıkuşuyla dağılımları büyük ölçüde ayrıdır. Türkiye doğal ve düzenli dağılım alanının çok uzağındadır. Bu nedenle Türkiye'de görülmesi olağan göç hareketinin bir parçası olarak değerlendirilmez; olası bir kayıt son derece sıra dışı kabul edilir. Normal dağılımında oldukça sosyal bir kuştur ve üreme dönemi dışında da kalabalık beslenme ve geceleme toplulukları oluşturabilir.

Güneyli Yakutrenkli Arıkuşu ince gövdeli, uzun sivri kanatlı ve uzamış kuyruklu, son derece gösterişli bir kuştur. Erişkinin gövdesinin büyük bölümü parlak yakut, kızıl ve pembemsi-kırmızı tonlarındadır. Başın üstü ve tepe bölgesi mavi-yeşil ile turkuaz tonlarında belirgin bir karşıtlık oluşturur. Gözden geçen koyu siyah maske arıkuşlarına özgü yüz ifadesini belirginleştirir. Gaga uzun, ince, siyah ve hafif aşağı kıvrıktır; uçan böcekleri havada yakalamaya son derece uygundur. Kuyruğun orta telekleri uzayarak ince sivri uzantılar oluşturur. Erkek ve dişi görünüş bakımından oldukça benzerdir. Genç bireyler daha mat renkli, kahverengimsi ve soluk tonludur; erişkinlerin canlı kızıl gövde rengi ile uzun kuyruk uzantıları zamanla belirginleşir. Uçuşu hızlı, çevik ve akıcıdır; güçlü kanat vuruşlarının arasına uzun süzülmeler ekler. Havada ani dönüşler yaparak böcekleri takip eder. Kuzeyli Yakutrenkli Arıkuşuna çok benzer; baş ve boğaz renklerinin dağılımı, genel tüy tonu ve coğrafi yayılış iki türün ayrılmasında önemlidir. Büyük sürüler halinde uçtuğunda parlak kızıl gövdeleri uzaktan dahi dikkat çeker.

Tür açık ve sıcak Afrika arazileriyle güçlü biçimde ilişkilidir. Savanlar, geniş çayırlıklar, taşkın düzlükleri, açık çalılıklar ve büyük nehir vadileri başlıca yaşam alanlarıdır. Üreme döneminde uygun dik kıyılar özel önem taşır. Büyük nehirlerin aşındırdığı kumlu veya killi dik yamaçlarda, bazen de düz zemindeki uygun topraklarda uzun yuva tünelleri kazar. Koloniler çok sayıda yuva deliğinin yan yana bulunduğu geniş alanlar oluşturabilir. Kuşlar güçlü gagalarıyla toprağı gevşetir, ayaklarıyla geriye atarak tüneli ilerletir. Koloninin çevresinde açık avlanma alanlarının bulunması gerekir. Üreme dışında daha hareketlidir ve böceklerin yoğunlaştığı savan yangınlarını, otlayan büyük memelileri veya tarımsal faaliyetleri takip edebilir. Büyük hayvanların hareketi otların arasındaki böcekleri havalandırdığından kuşlar onların çevresinde beslenebilir. Elektrik telleri, kuru dallar ve çitler hem dinlenme hem de avı gözleme amacıyla sık kullanılan tüneklerdir. Akşamları çok sayıda birey ortak geceleme alanlarında toplanabilir.

Güneyli Yakutrenkli Arıkuşunun beslenmesini büyük ölçüde uçan böcekler oluşturur. Arılar ve yaban arılarının yanı sıra çekirgeler, termitler, ağustos böcekleri, kelebekler, güveler, sinekler ve çeşitli iri böcekleri yakalar. Avını çoğunlukla havada takip ederek alır. Bir dal, tel veya başka bir yüksek noktadan havalanıp böceği yakaladıktan sonra aynı tünek noktasına dönebilir; sürüler halinde sürekli uçuşta beslenmesi de yaygındır. Arı ve yaban arısı gibi iğneli avları tüketmeden önce tünek üzerinde vurarak veya sürterek iğnesini ve zehir kesesini etkisiz hale getirebilir. Savan yangınlarının önünde kaçışan böcekleri toplaması karakteristiktir. Büyük otçulların ve tarım makinelerinin çevresinde de aynı nedenle yoğunlaşabilir. Uçan böceklerin mevsimsel bolluğu, türün Afrika içindeki hareketlerini ve belirli bölgelerde ne kadar süre kalacağını önemli ölçüde etkiler.