Arapbülbülü

Arapbülbülü, Doğu Akdeniz ve Orta Doğu'ya özgü, büyük ölçüde yerleşik bir ötücü kuştur. Dünya dağılımı Türkiye'nin güneyinden Suriye, Lübnan, İsrail, Ürdün ve Sina üzerinden Arap Yarımadası'na kadar uzanır. Uzun mesafeli düzenli göç yapmaz; çiftler ve yerel topluluklar yıl boyunca aynı bölgelerde kalabilir. Türkiye türün dünya yayılışının kuzeybatı sınırını oluşturur. Başlıca Akdeniz kıyı kuşağında görülür; Antalya çevresinden Çukurova'ya ve Hatay'a uzanan kesimlerde yerleşik ve üreyen popülasyonları bulunur. Antalya ovaları, Çukurova ve Hatay kıyıları en yoğun görüldüğü alanlar arasındadır. Bahçelerde ve yerleşimlerde insana yakın yaşayabilmesi, yeni alanlara yayılmasını kolaylaştırır. Yüksek, melodik ve hareketli ötüşü sayesinde yoğun bitki örtüsü içinde görülmeden önce sesiyle fark edilir.

Arapbülbülü uzun kuyruklu, yuvarlak başlı ve canlı hareketli bir ötücüdür. Baş ve boğaz koyu siyaha yakın renkte, sırt ve kanatlar boz-kahverengi, alt taraflar daha açık gri-kahverengidir. Türün en belirgin özelliklerinden biri kuyruk altındaki parlak sarı bölgedir; kuş uçarken veya kuyruğunu kaldırdığında kolayca görülür. Göz çevresindeki ince fakat belirgin beyaz halka İngilizce adındaki “white-spectacled” ifadesinin kaynağıdır. Kuyruk koyu renklidir ve genel olarak gövdeden daha kontrastlı görünür. Gaga siyah, ince ve hafifçe aşağı kıvrık; bacaklar koyu renklidir. Erkek ve dişi dış görünüş bakımından birbirine çok benzer ve arazide güvenilir biçimde ayrılmaları zordur. Genç bireyler daha mat renklidir; baştaki koyuluk ve göz halkası erişkinlerdeki kadar belirgin olmayabilir. Dallar arasında çevik biçimde hareket eder, sık sık kuyruğunu oynatır ve açık bir dala çıkarak çevresini kontrol eder. Çiftler birbirleriyle sesli iletişim kurar; ötüşleri çeşitli ıslıklar, kısa melodik diziler ve sert çağrılardan oluşur.

Arapbülbülü ağaç ve çalıların bulunduğu sıcak Akdeniz ve yarı kurak habitatlara iyi uyum sağlamıştır. Maki ve çalılıklar, açık ormanlar, nehir kıyısı ağaçlıkları, palmiyelikler, meyve bahçeleri, turunçgil alanları, parklar ve yerleşim çevresindeki bahçeler başlıca yaşam alanlarıdır. Türkiye'de özellikle kıyı ovalarında ve Akdeniz ikliminin etkili olduğu yerlerde yaygındır. Tamamen açık ve ağaçsız arazilerden çok, sık çalılarla meyve veren ağaçların bir arada bulunduğu alanları tercih eder. İnsan yerleşimlerine yakın yaşamaya oldukça yatkındır; kent parkları, otel bahçeleri ve tarımsal alanların kenarları uygun habitat sağlayabilir. Yuvasını çoğunlukla sık bir çalıya, küçük ağaca veya palmiye gibi korunaklı bitkilere kurar. İnce dallar, kuru otlar, bitki lifleri ve kökçüklerden yapılmış açık çanak biçimli yuva, yapraklar arasında iyi gizlenir. Türkiye'de yapılan çalışmalar çok farklı ağaç ve çalı türlerinin yuvalama için kullanılabildiğini göstermiştir. Bu esneklik, türün doğal makiliklerden kent bahçelerine kadar farklı ortamlarda başarıyla üreyebilmesini sağlar. Üreme dışında çiftler, aile grupları veya küçük topluluklar halinde besin bulunan alanlarda dolaşabilir.

Arapbülbülü ağırlıklı olarak meyve tüketen, ancak besin kaynaklarını oldukça esnek kullanan hepçil bir türdür. Yabani ve kültür bitkilerinin meyveleri, tohumlar, çiçekler, tomurcuklar ve genç sürgünler beslenmesinde yer alır. Dut, incir, yenidünya ve çeşitli bahçe meyvelerinden yararlanabilir; küçük meyveleri bütün olarak yutması nedeniyle tohumların yayılmasında da rol oynar. Böcekler, örümcekler ve başka küçük omurgasızlar özellikle üreme döneminde önem kazanır. Yavrular başlangıçta büyük ölçüde böceklerle beslenir; büyüdükçe diyetlerine meyveler daha fazla katılır. Yaprak ve dalları araştırarak böcek topladığı gibi kısa uçuşlarla havadaki böcekleri de yakalayabilir. Çiçeklerden nektar aldığı da görülür. Mevsime göre meyve ve böcekler arasında kolayca geçiş yapabilmesi, Akdeniz'in doğal çalılıklarında, tarım alanlarında ve kent bahçelerinde yıl boyunca yaşayabilmesinin başlıca nedenlerinden biridir.