Bahçe Tırmaşıkkuşu

Bahçe Tırmaşıkkuşu, Batı ve Güney Avrupa'dan Orta Avrupa, Balkanlar ve Anadolu üzerinden Kafkasya'ya uzanan, ayrıca Kuzeybatı Afrika'da bulunan büyük ölçüde yerleşik bir orman kuşudur. Avrupa'da İber Yarımadası, Fransa, İtalya ve Orta Avrupa'da geniş yayılış gösterirken kuzeye doğru seyrekleşir; İskandinavya'nın büyük bölümünde bulunmaz. Doğudaki yayılışı Karadeniz çevresi, Türkiye ve Kafkasya'ya ulaşır. Popülasyonların çoğu uzun mesafeli göç yapmaz; erişkinler yıl boyunca aynı bölgeye bağlı kalabilir, genç kuşlar üreme sonrasında çevreye dağılır. Türkiye'de yerleşik ve üreyen bir türdür; Türkiye'deki topluluklar çoğunlukla yer değiştirmeden yaşar; uygun habitatlarda yıl boyunca gözlenebilir. Yaşlı ağaçların sürekliliği yerel dağılımını güçlü biçimde etkiler. özellikle Marmara, Ege, Akdeniz, Karadeniz ve Anadolu'nun uygun olgun ağaçlıklarında yerel olarak görülür.

Bahçe Tırmaşıkkuşu küçük, ince yapılı, uzun ve hafif aşağı kıvrık gagalı, sert kuyruk teleklerine sahip bir gövde tırmanıcısıdır. Üst tarafları ağaç kabuğunu andıran kahverengi, açık krem ve koyu çizgi ve beneklerin karmaşık desenini taşır; bu kamuflaj hareketsizken fark edilmesini güçleştirir. Sağrı sıcak kızıl-kahverengi, alt taraflar kirli beyazdır; böğürlerde belirgin krem, devetüyü veya pas tonları bulunabilir. Gözün üzerinde açık renkli kaş çizgisi vardır, ancak bu çizgi Orman Tırmaşıkkuşundakine göre çoğunlukla daha kısa, daha dar ve daha az kontrastlıdır. Gaga genellikle daha uzun ve belirgin biçimde kıvrık görünür. Arka parmak tırnağı görece kısadır; bu özellik Türkçe ve İngilizce adının kaynağıdır, fakat arazide görülmesi zordur. Orman Tırmaşıkkuşuyla ayrımı güçtür ve tek bir tüy özelliğine güvenilmemelidir. Daha sıcak böğürler, daha uzun gaga, daha silik kaş, kanat deseni ve kısa arka tırnak birlikte değerlendirilir; en güvenilir ipuçlarından biri sestir. Gövdede küçük sıçramalarla aşağıdan yukarı doğru spiral çizerek ilerler, sert kuyruğunu destek olarak kabuğa dayar. Sıvacı gibi baş aşağı inmez; ağacın üst bölümüne ulaştığında yakındaki başka bir gövdenin altına uçar ve yeniden tırmanmaya başlar. Ötüşü kısa, berrak ve melodik bir dizi, çağrısı ince ve tekrarlanan tiz seslerdir.

Bahçe Tırmaşıkkuşu özellikle olgun yaprak döken ağaçların bulunduğu ılıman orman ve ağaçlıklarla ilişkilidir. Yaşlı meşe toplulukları çok elverişlidir; kayın, gürgen, kestane, dişbudak, kavak ve diğer geniş yapraklı ağaçların bulunduğu ormanlarda da yaşayabilir. Orman kenarları, nehir kıyısı ağaçlıkları, eski meyve bahçeleri, büyük parklar, mezarlıklar, korular ve yaşlı ağaçların korunduğu kent bahçeleri doğal ormanlara alternatif habitat sağlayabilir. Beslenme açısından kalın, pürüzlü ve çatlak kabuklu gövdeler önemlidir; böcek ve örümceklerin saklandığı çok sayıda mikro boşluk oluştururlar. Yuvasını çoğunlukla gevşemiş ağaç kabuğunun arkasına, gövde çatlağına veya dar bir kovuğa kurar; duvar boşlukları ve türe uygun yuva kutuları da kullanılabilir. Aynı bölgede uzun süre kalabilmesi, olgun ağaçların korunmasını özellikle önemli kılar. Yuva tabanı ince dal, kabuk ve kuru otlarla hazırlanır; içi yosun, tüy, yün ve ince liflerle döşenir.

Bahçe Tırmaşıkkuşunun beslenmesinin temelini ağaç kabuğunda yaşayan küçük omurgasızlar oluşturur. Kınkanatlılar, karıncalar, küçük zar kanatlılar, böcek yumurtaları, larva ve pupalar ile örümcekler başlıca avları arasındadır. İnce, kıvrık gagasıyla kabuğu parçalamaktan çok çatlakların ve gevşek kabuk parçalarının arasına ulaşarak saklanan avları çıkarır. Beslenmeye çoğunlukla gövdenin altından başlar ve ağacı yukarı doğru sistemli biçimde tarar; kalın dallara geçtiğinde alt yüzeyleri de araştırabilir. Üreme döneminde yavrulara taşınan besinin büyük bölümünü böcekler ve örümcekler oluşturur. Soğuk aylarda omurgasızların azalmasıyla küçük tohumlardan sınırlı ölçüde yararlanabilir. Yerde beslenmesi seyrektir; yaşamının ve beslenme davranışının büyük bölümü ağaç gövdeleri ve ana dallar üzerinde geçer.