Bıyıklı sumru

Bıyıklı Sumru, Güney ve Orta Avrupa’dan Karadeniz çevresi, Anadolu ve Orta Asya üzerinden Doğu Asya’ya kadar parçalı bir dağılıma sahip bataklık sumrusudur. Afrika, Güney Asya ve Avustralya’da da ayrı popülasyonları bulunur. Kuzeyde üreyen bireyler göçmenken daha sıcak bölgelerdeki popülasyonlar yerleşik veya bölgesel hareketlidir. Türkiye’de göç dönemlerinde ülkenin birçok bölgesinde görülür ve uygun sulak alanlarda yerel olarak ürer. İlkbaharda üreme bölgelerine gelen kuşlar yaz boyunca koloniler çevresinde kalır; üreme sonrasında sürüler halinde güneye hareket eder. Sonbahar göçü sırasında göller, deltalar, lagünler ve sığ sulak alanlarda yoğunlaşabilir. Az sayıda birey uygun koşullarda kışı da Türkiye’de geçirebilir. Göç ve üreme dışı dönemde sosyal bir türdür; diğer bataklık sumrularıyla karışık gruplar oluşturabilir ve besin bakımından zengin sulak alanlarda topluca avlanabilir.

Görece tıknaz gövdeli, geniş kanatlı ve kuyruğu yalnızca hafif çatallı bir sumrudur. Üreme giysisindeki erişkinin tepesi parlak siyah, yanakları belirgin beyaz, gövdenin alt tarafı ise koyu duman grisidir. Siyah tepe ile koyu göğüs arasındaki geniş beyaz yanak alanı karakteristik “bıyıklı” görünümü oluşturur. Sırt, kanat üstü ve kuyruk açık gridir; kuyruk altı ve kanat altının büyük bölümü beyazdır. Gaga ve bacaklar üreme döneminde koyu kırmızı renktedir. Erkek ve dişi birbirine benzer. Üreme dışı giyside alın ve alt taraf beyazlaşır, tepede koyu renkli parçalı bir desen kalır; gaga ve bacaklar koyulaşır. Genç bireylerin sırt ve kanatlarında kahverengimsi, pullu bir desen bulunur. Kara Sumru ve Akkanatlı Sumru ile karıştırılabilir. Üreme giysisinde beyaz yanakları, gri alt tarafı ve beyaz kuyruk altı önemli ayrım özellikleridir. Uçuşu hafif ve çeviktir; çoğunlukla su yüzeyinin üzerinde yavaşça dolaşır ve besini fark ettiğinde kısa bir alçalış yapar.

Bıyıklı Sumru denizden çok iç sulak alanlarla ilişkili bir sumrudur. Sığ tatlı su gölleri, bataklıklar, deltalar, taşkın düzlükleri, sazlıklarla çevrili göletler, baraj gölleri ve zengin yüzen bitki örtüsüne sahip sulak alanlar başlıca yaşam ortamlarıdır. Üreme için özellikle sakin su yüzeyi üzerinde nilüfer ve benzeri yüzen veya su yüzeyine çıkan yoğun bitkilerin bulunduğu alanları tercih eder. Koloni halinde ürer ve koloninin yeri su seviyesine ve bitki örtüsünün gelişimine bağlı olarak yıldan yıla değişebilir. Yuvası çoğunlukla yüzen su bitkileri üzerinde oluşturulan gevşek bir bitki platformudur ve su seviyesindeki ani değişikliklere karşı hassastır. Genellikle 2–3 yumurta bırakır. Yuva yapımı, kuluçka ve yavruların bakımına her iki eş de katılır. Koloniye yaklaşan yırtıcı veya diğer tehditlere karşı kuşlar topluca havalanarak yoğun savunma davranışı gösterebilir. Üreme dışında lagünler, nehir ağızları ve kıyıya yakın korunaklı sulak alanları da kullanabilir.

Beslenmesinin temelini küçük balıklar, sucul böcekler ve larvaları, küçük kabuklular, iribaşlar ve diğer küçük su canlıları oluşturur. Uçan böcekleri de havada yakalar. Tipik avlanma sırasında su yüzeyinin birkaç metre üzerinde hafif ve sürekli yön değiştiren bir uçuşla dolaşır. Avını fark ettiğinde aşağı süzülerek gagasıyla su yüzeyinden toplar veya kısa süreli dalış yapar; deniz sumrularında görülen yüksekten güçlü dalışları daha seyrek kullanır. Sazlıkların ve su bitkilerinin üzerinde uçarken böcekleri havada yakalaması da yaygındır. Zaman zaman sulak alan çevresindeki çayır ve taşkın düzlükleri üzerinde böcek avlar. Üreme döneminde yavrulara taşınan besinlerin önemli bölümünü balıklar, amfibiler ve sucul omurgasızlar oluşturur. Besin bolluğunun yüksek olduğu sığ sularda çok sayıda birey aynı bölgede avlanabilir. Bu nedenle su seviyesindeki değişimler ve sulak alanın üretkenliği hem üreme başarısını hem de kolonilerin yer seçimini doğrudan etkileyebilir.