Boz Kuyrukkakan

Boz Kuyrukkakan, Güneydoğu Avrupa ve Anadolu'dan Kafkasya, Orta Doğu ve Orta Asya üzerinden Moğolistan ile Çin'in batısına kadar uzanan geniş bir kuşakta üreyen göçmen bir türdür. Kışlama alanları ağırlıklı olarak Afrika'nın kuzeydoğusu, Doğu Afrika, Arap Yarımadası ve Güney Asya'dadır. Türkiye, türün önemli üreme alanlarından biridir; özellikle İç, Doğu ve Güneydoğu Anadolu'daki açık ve kurak arazilerde yaygın olarak görülebilir. Batı bölgelerinde daha parçalı bir dağılım gösterir. İlkbaharda üreme alanlarına döner, yaz boyunca çiftler halinde yaşar ve sonbaharda güneye göç eder. Göç dönemlerinde normal üreme alanlarının dışında da görülebilir. Açık arazide çoğunlukla yerde veya küçük bir yükselti üzerinde durduğu için uygun habitatlarda fark edilmesi kolaydır.

Genel görünümü açık kum rengi, boz ve krem tonlarının hâkim olduğu, dik duruşlu bir kuyrukkakandır. Erkek ve dişi birbirine oldukça benzer. Üst taraf açık boz-kum rengi, alt taraf krem veya açık sarımsıdır; göğüste daha sıcak tonlar görülebilir. Göz ile gaga arasında koyu bir bölge bulunur ancak bu desen özellikle dişide belirgin olmayabilir. Kaş çizgisi açık renklidir. Kanatlar gövdeye göre daha koyu kahverengi görünür. Kuyruk, kuyrukkakanlara özgü siyah-beyaz desene sahiptir ve uçuş sırasında önemli bir tanı işaretidir. Kuyrukkakan ile karıştırılabilir; Boz Kuyrukkakan daha tekdüze kum renkli görünümü, daha uzun bacaklı ve dik duruşu, geniş gövdesi ve yüz deseninin daha zayıf olmasıyla ayrılır. Arazide karakteristik olarak dikilir, sık sık çömelir ve kuyruğunu aşağı-yukarı hareket ettirir. Yerde hızlı koşabilir. Uçuşu genellikle alçak ve doğrudandır; kısa mesafelerde bir taş, toprak tümseği veya çit kazığı gibi yeni bir gözlem noktasına geçer.

Boz Kuyrukkakan açık, kuru ve ağaçsız veya çok seyrek çalılı arazilerin tipik türüdür. Bozkırlar, yarı çöller, taşlık düzlükler, kısa otlu meralar, kuru tarım alanları, nadaslar ve aşırı otlatılmış açık araziler başlıca yaşam alanlarıdır. Yoğun bitki örtüsünden kaçınır; zeminin büyük bölümünün görülebildiği, böcekleri yerde takip edebileceği alanları tercih eder. Türkiye'de özellikle bozkır kuşağında yol kenarlarında, sürülmüş tarlaların çevresinde ve hayvan otlatılan geniş düzlüklerde karşılaşılabilir. Yuvasını çoğunlukla yer altında veya korunaklı bir boşlukta kurması türün dikkat çekici özelliklerindendir. Kemirgen yuvaları, özellikle kullanılmayan oyuklar sıkça değerlendirilir; taşların altındaki boşluklar ve doğal toprak kovukları da kullanılabilir. Yuva odası kuru ot, ince kökler, bitki lifleri ve yumuşak malzemelerle döşenir. Yuvanın yer altında bulunması yumurta ve yavruları açık bozkırın sıcaklık değişimlerinden ve bazı yırtıcılardan koruyabilir. Çiftler üreme alanlarında bölgecidir ve erkek açık bir yükseltiden çevreyi sık sık kontrol eder.

Beslenmesinin büyük bölümünü böcekler ve diğer küçük omurgasızlar oluşturur. Kınkanatlılar, çekirgeler, karıncalar, çeşitli sinekler, tırtıllar, örümcekler ve diğer eklembacaklılar başlıca avları arasındadır. Avını çoğunlukla yerde yakalar. Bir taş, toprak tümseği, çit kazığı veya başka alçak bir noktadan çevreyi gözler; avını fark ettiğinde hızla yere koşarak veya kısa bir uçuş yaparak yakalar. Açık zeminde yürüyüp koşarak doğrudan böcek aradığı da sık görülür. Kısa ve seyrek bitki örtüsü bu avlanma biçimi için önemli avantaj sağlar. Büyükbaş ve küçükbaş hayvanların otlattığı alanlarda, hayvanların hareketiyle ortaya çıkan böceklerden yararlanabilir. Üreme döneminde yavrulara özellikle yumuşak gövdeli böcekler ve larvalar taşınır. Yaz sonuna doğru böcek bolluğunun değişmesiyle farklı omurgasız gruplarına yönelebilir; az miktarda bitkisel besin de tüketilebilir. Kurak bozkır koşullarına uyumlu beslenme davranışı sayesinde su kaynaklarından uzakta bulunan açık arazilerde de yaşayabilir.